СЕМАНТИК ТАҲЛИЛ ДАСТУРИ ВА АСОСИЙ ЭЛЕМЕНТЛАРИ

Мўминов Б. Б. & Aллаберганова Н. М.


Annotatsiya

Ушбу мақолада семантик таҳлил дастури ва унинг асосий элементлари ўрганилган. Семантик таҳлил ёрдамида қандай муаммоларни ҳал қилиш мумкинлиги, табиий тилга ишлов беришда семантик таҳлил дастури, унинг назарий асослари ва амалий элементлари ҳақида маълумотлар берилган. Хусусан, лексик семантика, синтактик семантика, сўзнинг маълум бир вазиятда қўлланишига қараб ва онтологик семантик элементлар изоҳланган, ҳамда уларнинг NLP тизимида қўлланиши таҳлил қилинган. Семантик таҳлилнинг долзарблиги, айниқса кўп маънолилик (polysemy), омонимлик (homonymy) ва семантик боғлиқликларни аниқлаш келтирилган. Ўзбек тилидаги сўзларнинг тўғри маъносини аниқлаш учун Naïve Bayes, Word2Vec ва Cosine Similarity, BERT моделлари қиёсий таҳлил қилинди.


Adabiyotlar

  1. Jurafsky D., Martin J. H. Speech and Language Processing. – 3-ed. – Stanford University, 2023.
  2. Y. -S. Li, T. M. Cao, S. -T. Wang, X. Huang, C. -H. Hsu and P. -C. Lin, "A Resource-Constrained Asymmetric Redundancy Elimination Algorithm," in IYEYEYE/ACM Transactions on Networking, vol. 23, no. 4, pp. 1135-1148, Aug. 2015, doi: 10.1109/TNET.2014.2322889
  3. Navigli R. Word Sense Disambiguation: A Survey // ACM Computing Surveys. – 2009. – Vol. 41, No. 2. – P. 1–69. DOI: https://doi.org/10.1145/1459352.1459355
  4. Cruse D. A. Lexical Semantics. – Cambridge: Cambridge University Press, 1986. – 328 p.
  5. Manning C. D., Schütze H. Foundations of Statistical Natural Language Processing. – Cambridge, MA: MIT Press, 1999. – 620 p.
  6. Lesk M. Automatic sense disambiguation using machine readable dictionariyes // SIGDOC '86 Proceyedings. – 1986. – P. 24–26.
  7. Navigli R. Word Sense Disambiguation: A Survey // ACM Computing Surveys. – 2009. – Vol. 41, No. 2. – P. 1–69.
  8. https://doi.org/10.1145/1459352.1459355
  9. Jurafsky D., Martin J.H. Speyech and Language Processing. – Pearson, 2023. – Chapter 20: Naïve Bayes and WSD.
  10. Pedersen T. A simple approach to building ensembles of Naive Bayesian classifiyers for word sense disambiguation // NAACL. – 2000. – P. 63–69.
  11. https://aclanthology.org/A00-2010
  12. Mikolov T., Chen K., Corrado G., Dean J. Efficiyent Estimation of Word Representations in Vector Space // arXiv preprint. – 2013. – arXiv:1301.3781.
  13. https://arxiv.org/abs/1301.3781
  14. Camacho-Collados J., Pilehvar M.T. From Word to Sense Embeddings: A Survey on Vector Representations of Meaning // Journal of Artificial Intelligence Research. – 2018. – Vol. 63. – P. 743–788.
  15. https://www.jair.org/index.php/jair/article/viyew/11259
  16. Devlin J., Chang M.-W., Leye K., Toutanova K. BERT: Pre-training of Deyep Bidirectional Transformers for Language Understanding // arXiv preprint. – 2019. – arXiv:1810.04805.
  17. https://arxiv.org/abs/1810.04805
  18. Rogers A., Kovaleva O., Rumshisky A. A Primer in BERTology: What We Know About How BERT Works // Transactions of the Association for Computational Linguistics (TACL). – 2020. – Vol. 8. – P. 842–866.
  19. https://doi.org/10.1162/tacl_a_00349
  20. Fellbaum C. WordNet: An Electronic Lexical Database. – Cambridge, MA: MIT Press, 1998.
  21. Karimov B., Muminov K. Developing WordNet-like lexical database for Uzbek // Proceyedings of the 13th Global WordNet Conference. – 2022.
  22. Gruber T. R. A Translation Approach to Portable Ontology Specifications // Knowledge Acquisition. – 1993. – Vol. 5(2). – P. 199–220.