Publication Ethics

Nashr etikasi va ilmiy halollik

Muallif, taqrizchi, muharrir va Publisher uchun ilmiy halollik tamoyillari.

Oxirgi yangilanish: 9-avgust 2026 ISSN 3030-3907
Asosiy tamoyil: Development of Science ilmiy yozuvning ishonchliligi, xolisligi, shaffofligi va akademik halolligini himoya qiladi.

1. Xalqaro etik tamoyillar

Jurnal nashr etikasi va research integrity masalalarida xalqaro yaxshi amaliyotlardan, jumladan COPE Core Practices tamoyillaridan metodik yo‘nalish sifatida foydalanadi. Ushbu bayonot jurnalning COPE a’zosi ekanini anglatmaydi.

2. Mualliflarning majburiyatlari

  • qo‘lyozma original bo‘lishi va boshqa manbalardan foydalanish tegishli ravishda ko‘rsatilishi;
  • bir qo‘lyozmani bir vaqtning o‘zida bir nechta jurnalga topshirmaslik;
  • ma’lumotlar, hisob-kitoblar, tasvirlar, natijalar va xulosalarni ataylab uydirmaslik yoki soxtalashtirmaslik;
  • faqat real ilmiy hissa qo‘shgan shaxslarni muallif sifatida ko‘rsatish;
  • moliyalashtirish, manfaatlar to‘qnashuvi va tegishli etik ruxsatlarni oshkor qilish;
  • xato aniqlansa, tahririyat bilan tuzatish jarayonida hamkorlik qilish.

3. Plagiat, takroriy nashr va matndan nomaqbul qayta foydalanish

Plagiat, manbani yashirish, nomaqbul matn qayta ishlatish, bir xil natijani asossiz ravishda bir nechta nashrga bo‘lib yuborish va takroriy nashr qabul qilinmaydi. Tahririyat zarur hollarda o‘xshashlikni aniqlash vositalaridan foydalanishi mumkin. O‘xshashlik foizi yordamchi signal hisoblanadi; etik qaror faqat bitta foizga avtomatik bog‘lanmaydi.

4. Fabrication, falsification va tasvirlar yaxlitligi

Ma’lumot yoki natijani uydirish, mavjud ma’lumotni ataylab noto‘g‘ri ko‘rsatish, grafik yoki tasvirni ilmiy xulosani chalg‘itadigan tarzda o‘zgartirish jiddiy qoidabuzarlik hisoblanadi. Zarur bo‘lsa tahririyat original fayl, hisob-kitob yoki qo‘shimcha ma’lumot so‘rashi mumkin.

5. Insonlar, hayvonlar va xavfsizlikka oid tadqiqotlar

Tadqiqot turi talab qilgan hollarda mualliflar tegishli etik ruxsat, informed consent yoki boshqa normativ tasdiqni ko‘rsatishi kerak. Shaxsiy yoki maxfiy ma’lumotlar qonuniy va etik asosda qayta ishlanishi lozim.

6. Muharrirlarning majburiyatlari

Muharrirlar maqolalarni muallifning millati, jinsi, dini, fuqaroligi, tashkiloti yoki ilmiy qarorga aloqasi bo‘lmagan boshqa shaxsiy xususiyatlaridan qat’i nazar ilmiy mazmun bo‘yicha baholaydi. E’lon qilinmagan materiallar maxfiy saqlanadi. Manfaatlar to‘qnashuvi bo‘lgan muharrir maqolani boshqa vakolatli muharrirga topshiradi.

7. Taqrizchilarning majburiyatlari

Taqrizchilar qo‘lyozmani maxfiy hujjat sifatida ko‘rishi, xolis va professional baho berishi, shaxsiy tanqidga yo‘l qo‘ymasligi, muhim e’tirozlarni dalillar bilan asoslashga intilishi va manfaatlar to‘qnashuvi mavjud bo‘lsa tahririyatni xabardor qilishi kerak.

8. Nomaqbul nashriy amaliyotlar

  • plagiat va mazmunni o‘zlashtirish;
  • fabrication va falsification;
  • gift, guest yoki ghost authorship;
  • duplicate yoki simultaneous submission;
  • citation manipulation;
  • peer-review manipulation;
  • soxta identifikatorlar, affiliatsiyalar yoki tahririy aloqalarni ko‘rsatish;
  • APC yoki boshqa tijoriy omillarni ilmiy qarorga aralashtirish.

9. Etik shubhalarni ko‘rib chiqish

Qoidabuzarlik haqidagi asosli xabar nashrdan oldin yoki keyin ko‘rib chiqilishi mumkin. Tahririyat dalillarni yig‘adi, manfaatlar to‘qnashuvini boshqaradi va zarur hollarda mualliflardan tushuntirish so‘raydi. Holatga qarab qo‘lyozma rad etilishi, maqola tuzatilishi, Expression of Concern yoki retraction e’lon qilinishi mumkin. Zarur va asosli vaziyatlarda tegishli tashkilot bilan bog‘lanish ham ko‘rib chiqilishi mumkin.

10. Tahririy mustaqillik

APC, chegirma, reklama, homiylik, institutsional aloqalar yoki tijoriy manfaatlar ilmiy baholash va nashr qarorini belgilamaydi.

Nashrdan keyingi choralar: Tuzatishlar, Retraction va Expression of Concern. Murojaatlar: Shikoyatlar va apellyatsiyalar.