МАСОФАЛАР ТАҚСИМОТ МОДЕЛИ АСОСИДА ҲИС-ТУЙҒУЛАРНИ ТАНИБ ОЛИШ УСУЛИ
Ниёзматова Н. А., Маматов Н. С., Тожибоева Ш. Х., Машанпин Т. В. & Яхяев Б. Ю.
Annotatsiya
Ушбу мақолада инсон юз тасвири асосида ҳис-туйғуларни автоматик таниб олиш масаласи масофалар тақсимоти модели орқали таҳлил қилинган бўлиб, унда юз махсус нуқталари (facial landmarks) орқали геометрик шакл ҳосил қилиниб, уларни геометрик ҳолатига асосланган ҳолда ҳис-туйғуларни таснифлаш амалга оширилган. Модел юз нуқталари орасидаги масофаларни аниқлаш орқали уларни статистик тақсимотини ўрганади ва ҳар бир ҳис-туйғу учун ўзига хос "масофа шакл" яратилади. Сўнгра номаълум тасвирдаги юз нуқталари масофалари "масофа шакл"лар билан таққосланади ва энг яқин тақсимотга эга ҳис-туйғу сифатида таснифланади. Тажрибавий тадқиқотлар усул аниқлик даражасини юқорилиги, шунингдек, ҳисоблаш жиҳатидан самарали эканлигини кўрсатди. Ушбу ёндашув реал вақтда фойдаланиш учун мос бўлиб, инсон-компьютер ўзаро таъсирини янада табиийлаштириш имконини беради.
Adabiyotlar
- García Hernández R.A., Reyes-Galaviz O.F., et al. A Systematic Literature Review of Modalities, Trends, and Limitations in Emotion Recognition, Affective Computing, and Sentiment Analysis. // Applied Sciences. — 2024. — Vol. 14, Issue 12, Article 7165. — DOI: 10.3390/app14127165
- Zhang J., Huang X., et al. Multimodal Emotion Recognition: A Comprehensive Review, Recent Trends and Open Challenges. // WIREs Data Mining and Knowledge Discovery. — 2024. — Vol. 14, Issue 3. — DOI: 10.1002/widm.1493
- Picard R.W. Affective Computing. — Cambridge, MA: MIT Press, 1997. — 292 p.
- Маматов, Н., Ниёзматова, Н., Тожибоева, Ш., Машанпин, Т., & Яхяев, Б. (2025). Инсон ҳис-туйғуларини юз тасвири орқали аниқлаш дастурий воситалари ва қурилмалари, Management And Economics Scientific Research Journal (1), 165-172.
- Afzal S., Khan H.A., et al. A Comprehensive Survey on Affective Computing: Challenges, Trends, Applications, and Future Directions. // IEEE Access. — 2023. — Vol. 11. — pp. 1–20. — DOI: 10.1109/ACCESS.2023.3245129
- Ekman P., Friesen W.V. Facial Action Coding System (FACS): Manual. — Palo Alto: Consulting Psychologists Press, 1978.
- Zeng Z., Pantic M., Roisman G.I., Huang T.S. A survey of affect recognition methods: Audio, visual, and spontaneous expressions. // IEEE Transactions on Pattern Analysis and Machine Intelligence. — 2009. — Vol. 31, No. 1. — pp. 39–58.
- Mehrabian A. // Psychology Today. 1968. Vol. 2 (11). P. 52.
- Маматов, Н., Ниёзматова, Н., Тожибоева, Ш., Машанпин, Т., & Яхяев, Б. (2025). Инсон ҳис туйғуларини аниқлаш усул ва алгоритмлари. Inson kapitali va mehnatni muhofaza qilish, 2(5), 394-405
- Маматов, Н., Ниёзматова, Н., Тожибоева, Ш., Машанпин, Т., & Яхяев, Б. (2025). Инсон ҳис-туйғуларини аниқлашнинг нейрон тармоқ моделлари. Digital transformation and artificial intelligence, 3(3), 118-127.
- Н., Ниёзматова, Н., Тожибоева, Ш., Машанпин, Т. (2025). Инсон ҳис-туйғуларини юз тасвири асосида аниқлаш алгоритмларини қўлланиш соҳалари ва истиқболи. Amaliy fanlar va texnologiyalar: sohalarga amaliy tadbiq etishning muammolari va yechimlari. Respublika ilmiy-amaliy anjumani, 333-335.
- Mase K. // IAPR Workshop on Machine Vision and Applications. Tokyo, 1990. P. 195–198.
- Mamatov N., Niyozmatova N., Tojiboyeva Sh., Mashanpin T., Yakhyayev B. (2025). Methods and algorithms for constructing facial landmarks for emotion recognition. The scientific journal vehicles and roads, 2, 49-64.
- Tao H., Huang T. S. // IEEE Computer Society Conference on Computer Vision and Pattern Recognition,Santa Barbara, 23–25 June, 1998.
- Cootes T.F., Taylor C.J., Cooper D.H., Graham J. Active Shape Models — Their Training and Application. // Computer Vision and Image Understanding. — 1995. — Vol. 61, No. 1. — pp. 38–59.
- Cootes T.F., Edwards G.J., Taylor C.J. Active Appearance Models. // Proceedings of the European Conference on Computer Vision (ECCV). — 1998. — Vol. 2. — pp. 484–498.
- A.Samijonov, B.Samijonov, S.Tojiboyeva, T.Mashanpin, B.Yakhyayev. (2025). Python libraries for human emotion recognition. Scientific Collection «InterConf», (249), 556-564.
- Pantic M., Rothkrantz L.J.M. Automatic analysis of facial expressions: The state of the art. // IEEE Transactions on Pattern Analysis and Machine Intelligence. — 2000. — Vol. 22, No. 12. — pp. 1424–1445.
- Cohn J.F., Zlochower A.J., Lien J., Kanade T. Automated face analysis by feature point tracking has high concurrent validity with manual FACS coding. // Psychophysiology. — 1999. — Vol. 36, No. 1. — pp. 35–43.
- Valstar M., Pantic M. Fully automatic facial action unit detection and temporal analysis. // Proceedings of the IEEE International Conference on Computer Vision and Pattern Recognition (CVPR). — 2006. — pp. 149–156.
- Sariyanidi E., Gunes H., Cavallaro A. Automatic Analysis of Facial Affect: A Survey of Registration, Representation, and Recognition. // IEEE Transactions on Pattern Analysis and Machine Intelligence. — 2015. — Vol. 37, No. 6. — pp. 1113–1133.
- Zeng Z., Pantic M., Roisman G.I., Huang T.S. A Survey of Affect Recognition Methods: Audio, Visual, and Spontaneous Expressions. // IEEE Transactions on Pattern Analysis and Machine Intelligence. — 2009. — Vol. 31, No. 1. — pp. 39–58.
- Bezier P. Numerical Control: Mathematics and Applications. — John Wiley & Sons, 1972.
- Matthews I., Baker S. Active Appearance Models Revisited. // International Journal of Computer Vision. — 2004. — Vol. 60, No. 2. — pp. 135–164.
- Экман П., Дарвин Ч. О выражении эмоций у человека и животных. СПб, 2013.
- Экман П. Психология лжи. СПб, 2009.
- Cootes T.F., Edwards G.J., Taylor C.J. // In Proc. European Conf. on Computer Vision. 1998. Vol. 2. P. 484–498.
- Matthews I., Baker S. // International journal of computer vision. 2004. Vol. 60 (2). P. 135–164.
- Жабинский А.В. Метод распознавания эмоций на основе модели распределения ключевых расстояний. Доклады БГУИР. 2014;(1):59-64.