МАСОФАЛАР ТАҚСИМОТ МОДЕЛИ АСОСИДА ҲИС-ТУЙҒУЛАРНИ ТАНИБ ОЛИШ УСУЛИ

Ниёзматова Н. А., Маматов Н. С., Тожибоева Ш. Х., Машанпин Т. В. & Яхяев Б. Ю.


Annotatsiya

Ушбу мақолада инсон юз тасвири асосида ҳис-туйғуларни автоматик таниб олиш масаласи масофалар тақсимоти модели орқали таҳлил қилинган бўлиб, унда юз махсус нуқталари (facial landmarks) орқали геометрик шакл ҳосил қилиниб, уларни геометрик ҳолатига асосланган ҳолда ҳис-туйғуларни таснифлаш амалга оширилган. Модел юз нуқталари орасидаги масофаларни аниқлаш орқали уларни статистик тақсимотини ўрганади ва ҳар бир ҳис-туйғу учун ўзига хос "масофа шакл" яратилади. Сўнгра номаълум тасвирдаги юз нуқталари масофалари "масофа шакл"лар билан таққосланади ва энг яқин тақсимотга эга ҳис-туйғу сифатида таснифланади. Тажрибавий тадқиқотлар усул аниқлик даражасини юқорилиги, шунингдек, ҳисоблаш жиҳатидан самарали эканлигини кўрсатди. Ушбу ёндашув реал вақтда фойдаланиш учун мос бўлиб, инсон-компьютер ўзаро таъсирини янада табиийлаштириш имконини беради.


Adabiyotlar

  1. García Hernández R.A., Reyes-Galaviz O.F., et al. A Systematic Literature Review of Modalities, Trends, and Limitations in Emotion Recognition, Affective Computing, and Sentiment Analysis. // Applied Sciences. — 2024. — Vol. 14, Issue 12, Article 7165. — DOI: 10.3390/app14127165
  2. Zhang J., Huang X., et al. Multimodal Emotion Recognition: A Comprehensive Review, Recent Trends and Open Challenges. // WIREs Data Mining and Knowledge Discovery. — 2024. — Vol. 14, Issue 3. — DOI: 10.1002/widm.1493
  3. Picard R.W. Affective Computing. — Cambridge, MA: MIT Press, 1997. — 292 p.
  4. Маматов, Н., Ниёзматова, Н., Тожибоева, Ш., Машанпин, Т., & Яхяев, Б. (2025). Инсон ҳис-туйғуларини юз тасвири орқали аниқлаш дастурий воситалари ва қурилмалари, Management And Economics Scientific Research Journal (1), 165-172.
  5. Afzal S., Khan H.A., et al. A Comprehensive Survey on Affective Computing: Challenges, Trends, Applications, and Future Directions. // IEEE Access. — 2023. — Vol. 11. — pp. 1–20. — DOI: 10.1109/ACCESS.2023.3245129
  6. Ekman P., Friesen W.V. Facial Action Coding System (FACS): Manual. — Palo Alto: Consulting Psychologists Press, 1978.
  7. Zeng Z., Pantic M., Roisman G.I., Huang T.S. A survey of affect recognition methods: Audio, visual, and spontaneous expressions. // IEEE Transactions on Pattern Analysis and Machine Intelligence. — 2009. — Vol. 31, No. 1. — pp. 39–58.
  8. Mehrabian A. // Psychology Today. 1968. Vol. 2 (11). P. 52.
  9. Маматов, Н., Ниёзматова, Н., Тожибоева, Ш., Машанпин, Т., & Яхяев, Б. (2025). Инсон ҳис туйғуларини аниқлаш усул ва алгоритмлари. Inson kapitali va mehnatni muhofaza qilish, 2(5), 394-405
  10. Маматов, Н., Ниёзматова, Н., Тожибоева, Ш., Машанпин, Т., & Яхяев, Б. (2025). Инсон ҳис-туйғуларини аниқлашнинг нейрон тармоқ моделлари. Digital transformation and artificial intelligence, 3(3), 118-127.
  11. Н., Ниёзматова, Н., Тожибоева, Ш., Машанпин, Т. (2025). Инсон ҳис-туйғуларини юз тасвири асосида аниқлаш алгоритмларини қўлланиш соҳалари ва истиқболи. Amaliy fanlar va texnologiyalar: sohalarga amaliy tadbiq etishning muammolari va yechimlari. Respublika ilmiy-amaliy anjumani, 333-335.
  12. Mase K. // IAPR Workshop on Machine Vision and Applications. Tokyo, 1990. P. 195–198.
  13. Mamatov N., Niyozmatova N., Tojiboyeva Sh., Mashanpin T., Yakhyayev B. (2025). Methods and algorithms for constructing facial landmarks for emotion recognition. The scientific journal vehicles and roads, 2, 49-64.
  14. Tao H., Huang T. S. // IEEE Computer Society Conference on Computer Vision and Pattern Recognition,Santa Barbara, 23–25 June, 1998.
  15. Cootes T.F., Taylor C.J., Cooper D.H., Graham J. Active Shape Models — Their Training and Application. // Computer Vision and Image Understanding. — 1995. — Vol. 61, No. 1. — pp. 38–59.
  16. Cootes T.F., Edwards G.J., Taylor C.J. Active Appearance Models. // Proceedings of the European Conference on Computer Vision (ECCV). — 1998. — Vol. 2. — pp. 484–498.
  17. A.Samijonov, B.Samijonov, S.Tojiboyeva, T.Mashanpin, B.Yakhyayev. (2025). Python libraries for human emotion recognition. Scientific Collection «InterConf», (249), 556-564.
  18. Pantic M., Rothkrantz L.J.M. Automatic analysis of facial expressions: The state of the art. // IEEE Transactions on Pattern Analysis and Machine Intelligence. — 2000. — Vol. 22, No. 12. — pp. 1424–1445.
  19. Cohn J.F., Zlochower A.J., Lien J., Kanade T. Automated face analysis by feature point tracking has high concurrent validity with manual FACS coding. // Psychophysiology. — 1999. — Vol. 36, No. 1. — pp. 35–43.
  20. Valstar M., Pantic M. Fully automatic facial action unit detection and temporal analysis. // Proceedings of the IEEE International Conference on Computer Vision and Pattern Recognition (CVPR). — 2006. — pp. 149–156.
  21. Sariyanidi E., Gunes H., Cavallaro A. Automatic Analysis of Facial Affect: A Survey of Registration, Representation, and Recognition. // IEEE Transactions on Pattern Analysis and Machine Intelligence. — 2015. — Vol. 37, No. 6. — pp. 1113–1133.
  22. Zeng Z., Pantic M., Roisman G.I., Huang T.S. A Survey of Affect Recognition Methods: Audio, Visual, and Spontaneous Expressions. // IEEE Transactions on Pattern Analysis and Machine Intelligence. — 2009. — Vol. 31, No. 1. — pp. 39–58.
  23. Bezier P. Numerical Control: Mathematics and Applications. — John Wiley & Sons, 1972.
  24. Matthews I., Baker S. Active Appearance Models Revisited. // International Journal of Computer Vision. — 2004. — Vol. 60, No. 2. — pp. 135–164.
  25. Экман П., Дарвин Ч. О выражении эмоций у человека и животных. СПб, 2013.
  26. Экман П. Психология лжи. СПб, 2009.
  27. Cootes T.F., Edwards G.J., Taylor C.J. // In Proc. European Conf. on Computer Vision. 1998. Vol. 2. P. 484–498.
  28. Matthews I., Baker S. // International journal of computer vision. 2004. Vol. 60 (2). P. 135–164.
  29. Жабинский А.В. Метод распознавания эмоций на основе модели распределения ключевых расстояний. Доклады БГУИР. 2014;(1):59-64.