IONLANTIRUVCHI NURLAR VA RADIATSIYANING MITOXONDRIYAGA TA’SIRI

Toshmurodov D. A.


Annotatsiya

Ushbu maqolada ionlantiruvchi nurlanish (rentgen, γ-nurlar, β-zarrachalar, neytronlar) mitoxondriya tuzilishi va funktsiyalariga qanday zarar yetkazishi, asosiy molekulyar mexanizmlar, hujayradagi bioenergetik buzilishlar, apoptoz va mitofagiya jarayonlari hamda himoya va tiklanish yo‘llari batafsil tahlil qilinadi. Iontlantiruvchi nurlanish hujayradagi suv molekulalarini radikallarga aylantirib, lipid peroksidlanishi, oqsil oksidlanishi va mtDNK shikastlanishiga olib keladi. Natijada elektron transport zanjiri (ETZ) faoliyati pasayib, ATP sintezi cheklanishi, ROS darajasi ortishi kuzatiladi. Shu bilan birga, Parkin/BNIP3 yo‘li orqali mitoxondrial autofagiya faollashadi, bu ba’zan hujayra omon qolishi uchun zarur bo‘lsa, kuchli shikastlanishda apoptoz va nekroz signallarini rag‘batlantiradi. Maqolada, shuningdek, antioksidant tizimlar, BER (base excision repair), mitofagiya mexanizmlari va mitochondriya-targetlangan dori vositalari (MitoQ, SkQ1, SS-31) imkoniyatlari ko‘rib chiqiladi.


Adabiyotlar

  1. Azzam EI, Jay-Gerin JP, Pain D. Ionizing radiation-induced metabolic oxidative stress and prolonged cell injury. Cancer Lett. 2012;327(1–2):48–60.
  2. Wallace DC. Mitochondria and cancer. Nat Rev Cancer. 2012;12(10):685–698.
  3. Yoshida T, Goto S, Kawakatsu M, Urata Y, Li TS. Mitochondrial dysfunction, a probable cause of persistent oxidative stress after exposure to ionizing radiation. Free Radic Res. 2012;46:147–153.
  4. Lafargue A, Degorre C, Corre I, et al. Ionizing radiation induces long-term senescence in endothelial cells through mitochondrial complex II dysfunction. Free Radic Biol Med. 2017;108:750–759.
  5. Prieto-Bermejo R, et al. Mitochondrial dysfunction following radiation exposure. Biology (Basel). 2020;9(6):131.
  6. Xiong Y, Zhang W, He D, et al. Ionizing radiation triggers Parkin/BNIP3-mediated mitophagy to enhance radiosensitivity. Cell Death Discov. 2023;9:100.
  7. Sh K. et al. OKSIDATIV STRESS VA UNING ORGANIZMGA TA’SIRI //ZAMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR JURNALI. – 2024. – Т. 2. – №. 18. – С. 68-74.
  8. Kenjayevich B. A. et al. Changes of basic intermediates in blood in myocardial infarction //Journal of Positive School Psychology. – 2022. – С. 1775-1781.
  9. Cavelier M, et al. Low-dose non-targeted effects and mitochondrial control. Int J Mol Sci. 2023;24(14):11460.
  10. nature.com