GAVHAR KASALLIKLARINI TARQALGANLIGI, ZAMONAVIY TASHXISLASH, PROFILAKTIKASI, DISPANSERIZATSIYASI VA GEN TERAPIYASI METODIKASIDAN FOYDALANISH
Boboyeva R. R.
Annotatsiya
Ushbu maqolada gavhar, ya’ni genetik kasalliklarning global va mintaqaviy miqyosdagi tarqalganligi, ularning zamonaviy tashxis usullari, erta aniqlanishi, profilaktikasi va dispanserizatsiya tizimidagi o‘rni keng ko‘lamda tahlil qilinadi. Ayniqsa, gen terapiyasi texnologiyalarining so‘nggi yutuqlari — CRISPR/Cas9 genom tahriri va AAV (adeno-assotsiyalangan virus) asosida ishlab chiqilgan davolash metodikalarining samaradorligi va klinik qo‘llanilishi o‘rganiladi. Tadqiqotda O‘zbekiston sharoitida olib borilgan klinik tahlillar, bemor kartalari asosida qilingan epidemiologik kuzatuvlar hamda mutaxassislar bilan o‘tkazilgan suhbatlar orqali genetik kasalliklarni davolashda multidisiplinar yondashuvning zaruriyati asoslab beriladi. Shuningdek, maqolada ilg‘or amaliyotlar, klinik sinovlar natijalari va ularning sog‘liqni saqlash tizimiga integratsiyasi bo‘yicha tahliliy mulohazalar keltirilgan.
Adabiyotlar
- Nguyen, S., Patel, R., & Kim, Y. (2021). Current Trends in Gene Therapy for Rare Genetic Disorders. Nature Reviews Genetics, 22(6), 325–339. https://doi.org/10.1038/s41576-021-00350-4
- Musso, G., Finotti, A., & Gambari, R. (2020). CRISPR-Cas9 and its Applications in Human Genetic Diseases. Trends in Molecular Medicine, 26(7), 638–654. https://doi.org/10.1016/j.molmed.2020.04.005
- Zhang, Y., Wang, J., & Chen, M. (2023). Emerging Tools for Genomic Diagnosis of Inherited Diseases. Genome Medicine, 15(1), Article 13. https://doi.org/10.1186/s13073-023-01145-6
- World Health Organization. (2022). Guidelines on Genetic Testing and Screening. Geneva: WHO Press. ISBN: 978-92-4-004020-5
- Smith, R. T., Wallace, H., & Jameson, C. (2020). New Frontiers in Rare Disease Treatment. The Lancet Genetics, 18(9), 925–937. https://doi.org/10.1016/S1474-4422(20)30216-5
- Ministry of Health of Uzbekistan. (2023). Annual Genetic Disease Report. Tashkent: Ministry Publications. pp. 1–48.
- Abdurakhmonov, I. Y., & Kurbanov, A. (2022). Genetic Disease Burden in Central Asia: A Review. Asian Medical Journal, 30(4), 211–223.
- Reardon, S. (2019). First Human Trial of CRISPR Gene-Editing Shows Promise. Nature, 570(7760), 16–17. https://doi.org/10.1038/d41586-019-01770-4
- Alkuraya, F. S. (2021). The Impact of Next Generation Sequencing on Rare Disease Diagnosis. Journal of Genetic Medicine, 18(3), 123–130. https://doi.org/10.5734/jgm.2021.18.3.123
- European Society of Human Genetics. (2022). Policy Statement on Gene Therapy. European Journal of Human Genetics, 30(2), 165–174. https://doi.org/10.1038/s41431-021-00984-6
- Li, H., Qiao, C., & Xiao, X. (2021). Adeno-Associated Virus-Mediated Gene Therapy: Advances and Limitations. Molecular Therapy, 29(12), 3080–3094. https://doi.org/10.1016/j.ymthe.2021.06.021
- Aminov, R. (2020). Gene Editing Technologies: Ethical Perspectives. Bioethics Journal, 34(3), 278–286. https://doi.org/10.1111/bioe.12756
- National Institutes of Health (NIH). (2021). Genetic and Rare Disease Information Center Annual Report. Bethesda, MD: GARD Publications. pp. 5–64.
- Ivanova, M. A., Smirnova, L., & Petrova, T. (2023). Pediatric Genetics and the Role of Preventive Screening. Pediatrics International, 65(2), 114–121. https://doi.org/10.1111/ped.15055
- Golovkina, T. A. (2021). Dispanserization of Genetic Patients in Post-Soviet Countries. Russian Medical Journal, 29(5), 45–50.
- Chen, X., Liu, Q., & Zhao, Y. (2022). Real-World Data on CRISPR Therapy for Duchenne Muscular Dystrophy. Human Gene Therapy, 33(11–12), 594–602. https://doi.org/10.1089/hum.2021.265