OZIQ-OVQAT MAHSULOTLARI ISHLAB CHIQARISHDA HALOL SERTIFIKATLASH TIZIMI: GLOBAL TAJRIBA, TEXNOLOGIK YONDASHUVLAR VA IQTISODIY SAMARADORLIK

Raximova G. S.


Annotatsiya

Mazkur ilmiy maqolada oziq-ovqat mahsulotlarini ishlab chiqarishda halol sertifikatlash tizimining global amaliyoti, texnologik yondashuvlari va iqtisodiy samaradorligi chuqur tahlil qilinadi. Bugungi kunda halol sertifikatlash tizimi nafaqat musulmon iste’molchilarning diniy talablarini qondirish vositasi, balki oziq-ovqat xavfsizligi, iste’molchi huquqlarini himoya qilish, ekologik barqarorlik va sog‘lom turmush tarzini qo‘llab-quvvatlovchi global mexanizm sifatida e’tirof etilmoqda. Dunyodagi musulmon aholining ko‘payishi va ularning oziq-ovqat xarajatlarining yildan-yilga ortib borishi halol mahsulotlar bozorining iqtisodiy salohiyatini kuchaytirib, halol sertifikatlash tizimining geoiqtisodiy ahamiyatini oshirmoqda. Maqolada Malayziya, Indoneziya, Hindiston, Braziliya, Turkiya kabi davlatlarning ilg‘or tajribalari, JAKIM va HalalChain kabi tashkilotlar faoliyati, shuningdek, ISO 22000, HACCP, OIC/SMIIC kabi xalqaro standartlarning qo‘llanilishi asosida tizimning institutsional asoslari yoritib berilgan. Bundan tashqari, sun’iy intellekt, blockchain va IoT texnologiyalarining halol sertifikatlashga integratsiyalashuvi, mahsulotni real vaqt rejimida kuzatish imkoniyatlari va iste’molchiga yetkaziladigan ishonch muhim innovatsion jihatlar sifatida ko‘rib chiqilgan. Maqolada, shuningdek, halol farmatsevtika, kosmetika, turizm va ta’lim sohalarida tizimning kengayib borayotgan doirasi, ekologik toza halol mahsulotlarga talabning ortib borishi hamda ESG tamoyillarining tizimda tobora muhim o‘rin egallab borayotgani tahlil qilingan. Halol sertifikatlashning iqtisodiy samarasi, eksport imkoniyatlari, brend qiymatini oshirishdagi o‘rni, shuningdek, bandlik va mahalliy sanoatni rivojlantirishdagi ta’siri ham alohida e’tiborga olingan. Shu orqali, maqola halol sertifikatlash tizimini ko‘p qirrali, kompleks va global miqyosda dolzarb muammo sifatida o‘rganadi.


Adabiyotlar

  1. Thomson Reuters. (2023). Global Islamic Economy Report 2023. DinarStandard, Dubai Islamic Economy Development Centre.
  2. Jabatan Kemajuan Islam Malaysia (JAKIM). (2024). Halal Certification Annual Report. Kuala Lumpur: JAKIM Publications.
  3. HalalChain. (2023). Blockchain Technology in Halal Supply Chains: Use Cases and Applications. Jakarta, Indonesia.
  4. FAO & WHO. (2022). Food Safety and Halal Practices: Guidelines for OIC Countries. Geneva: United Nations Publications.
  5. ISO. (2020). ISO 22000: Food Safety Management Systems – Requirements for Any Organization in the Food Chain. Geneva: International Organization for Standardization.
  6. SMIIC (Standards and Metrology Institute for Islamic Countries). (2021). OIC/SMIIC 1: General Guidelines on Halal Food. Istanbul: OIC/SMIIC.
  7. Hassoun, A., et al. (2021). Halal Meat Processing and its Challenges in the Global Market. Meat Science, 181, 108613. https://doi.org/10.1016/j.meatsci.2021.108613
  8. Mordor Intelligence. (2024). Halal Food Market – Growth, Trends, and Forecasts (2023–2028). www.mordorintelligence.com
  9. Canadian Veterinary College. (2024). Application of AI Modules in Animal Health Monitoring. Toronto: CVC Research Reports.
  10. Ali, M., & Mohd, S. (2020). Halal Certification: A Global Overview and Technological Implications. Journal of Islamic Marketing, 11(3), 687–704.
  11. Halal Korea. (2024). Smart Halal Certification and IoT Integration Report. Seoul: Halal Korea Research Centre.
  12. Turkish Halal Accreditation Agency (HAK). (2023). Halal Certification Procedures and International Cooperation. Ankara, Turkey.
  13. OECD. (2023). The Role of Halal Standards in Global Trade: Policy Insights. Paris: OECD Publishing.
  14. CrescentRating & HalalTrip. (2024). Global Muslim Travel Index 2024. Singapore.
  15. O‘zstandart agentligi. (2023). O‘zbekiston Respublikasi Halol Sertifikatlash Me’yoriy Asoslari. Toshkent: O‘zstandart Nashriyoti.