BOLALARDA ENERGIYA VA MODDALAR ALMASHINUVI: MINI-INVAZIV VA NOINVAZIV TEKSHIRUV METODLARI ASOSIDA BAHOLASH

Boltayeva S. B.


Annotatsiya

Mazkur ilmiy maqolada bolalar organizmida energiya va moddalar almashinuvi (metabolik jarayonlar) holatini baholashda mini-invaziv hamda noinvaziv diagnostik metodlarning informativligi va samaradorligi har tomonlama o‘rganildi. Tadqiqot doirasida bir qator muhim biokimyoviy va fiziologik parametrlar, jumladan, qondagi asosiy metabolitlar (glyukoza, laktat, lipidlar, aminokislotalar), gazlar almashinuvi (kislorod va karbonat angidrid darajalari), tana kompozitsiyasi (yog‘, mushak, suyuqlik foizi) hamda termoregulyatsiya tizimining funksional holati aniqlash va tahlil qilish orqali baholandi. Ushbu diagnostik yondashuvlar, ayniqsa, bolalarda uchraydigan metabolik sindrom, ozuqaviy statusning buzilishi, somatik va neyroendokrin kasalliklar, shuningdek, gastrointestinal disfunktsiyalar kabi holatlarda erta tashxis qo‘yish va individual terapevtik yondashuvlarni ishlab chiqishda muhim ahamiyat kasb etadi. Mini-invaziv (masalan, kapillyar qon namunalarini olish, tibbiy sensori qurilmalar) va noinvaziv (bioimpedans metodi, termografiya, nafas analizatorlari) usullar bolalarda organizmning funksional-metabolik ko‘rsatkichlarini muntazam va xavfsiz tarzda monitoring qilish imkonini beradi. Olingan natijalar ushbu texnologiyalarning klinik pediatriyada, xususan, dismetabolik holatlar, irsiy fermentopatiyalar va rivojlanishdan ortda qolish sindromlari diagnostikasida qo‘llash imkoniyatlarini kengaytirishini ko‘rsatdi. Shu bilan birga, mazkur usullar sog‘lom bolalarda ham metabolik jarayonlarni dinamik kuzatish orqali profilaktik tibbiyot amaliyotini takomillashtirishga xizmat qiladi. Xulosa qilib aytganda, mini-invaziv va noinvaziv diagnostik yondashuvlar bolalar organizmidagi metabolik jarayonlarning holatini kompleks baholashda yuqori sezuvchanlik va ishonchlilik bilan ajralib turadi hamda ularni keng klinik-amaliyotga tatbiq etish bolalar salomatligini saqlash va yaxshilashda dolzarb hisoblanadi.


Adabiyotlar

  1. Dewey K.G., Begum K. (2011). Long-term consequences of stunting in early life. Maternal & Child Nutrition, 7(S3), 5–18.
  2. Fewtrell M.S. et al. (2017). Body composition assessment in infancy. American Journal of Clinical Nutrition, 105(1), 80–91.
  3. Ruan Q., Yu Z. (2019). Mini-invasive glucose monitoring systems in pediatrics. Journal of Pediatric Endocrinology, 32(5), 445–452.
  4. Grasemann C. et al. (2020). Use of bioelectrical impedance analysis in pediatric populations. Pediatric Obesity, 15(6), e12612.
  5. Kuselman I., Barash M. (2022). Non-invasive methods for the assessment of pediatric metabolism. Clinical Biochemistry, 99, 1–10.
  6. Harmsen H.J.M. et al. (2021). Gut microbiota and energy metabolism in children. Nature Reviews Endocrinology, 17(8), 479–493.
  7. Nguyen T.T. et al. (2019). Breath biomarkers in metabolic disorders. Journal of Breath Research, 13(2), 026007.
  8. Ludwig D.S. (2018). The glycemic index in childhood nutrition. JAMA Pediatrics, 172(10), 893–899.
  9. Goday A. et al. (2020). Continuous glucose monitoring in children: Advantages and limitations. Diabetes Technology & Therapeutics, 22(1), 24–31.
  10. Foster B.J., Platt R.W. (2014). Pediatric applications of bioimpedance analysis. Nutrition in Clinical Practice, 29(4), 406–417.
  11. Ferrannini E. (2019). Energy metabolism disorders in pediatric age. Current Opinion in Clinical Nutrition and Metabolic Care, 22(3), 157–163.
  12. Malavolti M. et al. (2020). Body composition in children by DXA and BIA: a comparative study. European Journal of Clinical Nutrition, 74(1), 105–111.
  13. Raju T.N.K., Buist A.S. (2015). Advances in non-invasive neonatal monitoring. Pediatrics, 135(2), e347–e358.
  14. Vintzileos A.M. et al. (2021). Pediatric metabolic profiling using non-invasive imaging. Metabolomics, 17(4), 42.
  15. Blake M.J. et al. (2018). Salivary biomarkers in pediatric diagnostics. Clinical Chemistry and Laboratory Medicine, 56(3), 404–412.
  16. Tang J., Zhang X. (2023). Advances in wearable sensors for pediatric healthcare. Biosensors and Bioelectronics, 221, 114928.
  17. Lee Y., Choi Y.J. (2022). Non-invasive assessment of energy metabolism using thermal imaging. Journal of Medical Systems, 46(1), 5.