HAVONI AJRATISH JARAYONINING MATEMATIK MODELINI TUZISH

Sodiqov B. Q.


Annotatsiya

Havoni ajratish jarayonini matematik modellashtirish zamonaviy kimyo-texnologik ishlab chiqarishning muhim masalalaridan biridir. Chunki kislorod, azot va argon kabi gazlarni toza holda olish, ularni sanoat va tibbiyot ehtiyojlari uchun samarali yetkazib berishni ta’minlaydi. Mazkur ishda havoni ajratish jarayonining asosiy bosqichlari, jumladan, sovitish, rektifikatsiya va gaz oqimlarini nazorat qilish mexanizmlari matematik modellashtirish usullari asosida tahlil qilinadi. Modelni tuzishda differensial tenglamalar, issiqlik va massa almashinuv qonuniyatlari hamda dinamik jarayonlarni ifodalovchi matematik ifodalar qo‘llaniladi. Shuningdek, kompyuter simulyatsiyasi yordamida jarayonning barqarorligi, optimal rejimlari va energiya sarfini kamaytirish imkoniyatlari o‘rganiladi. Olingan natijalar havoni ajratish qurilmalarining samaradorligini oshirish, boshqaruv algoritmlarini takomillashtirish hamda sanoat miqyosida energiya tejamkor texnologiyalarni joriy etish uchun muhim ahamiyatga ega. Ushbu tadqiqot kelgusida intellektual boshqaruv tizimlari bilan integratsiya qilish imkoniyatlarini ham belgilaydi.


Adabiyotlar

  1. Anisimova, M. A., Gil’manov, A. Y., Kuznetsov, A. V., & Shevelev, A. P. (2023). Mathematical Modeling of the Separation of a Mixture of Nitrogen and Oxygen Using a Selective Membrane. Journal of Engineering Physics and Thermophysics, 96(6), 1542-1548.
  2. Zhou, H., Xia, X., & Cong, L. (2025). Dynamic Modeling of Heat-Integrated Air Separation Column Based on Nonlinear Wave Theory and Mass Transfer Mechanism. Processes, 13(4), 1052. https://doi.org/10.3390/pr13041052
  3. Huang, R., Zavala, V. M., & Biegler, L. T. (2009). Advanced step nonlinear model predictive control for air separation units. Journal of Process Control, 19(4), 678-685.
  4. Dias, L. S., Pattison, R. C., Tsay, C., Baldea, M., & Ierapetritou, M. G. (2018). A simulation-based optimization framework for integrating scheduling and model predictive control, and its application to air separation units. Computers & Chemical Engineering, 113, 139-151.
  5. Cao, Y., Swartz, C. L., & Baldea, M. (2011, June). Design for dynamic performance: Application to an air separation unit. In Proceedings of the 2011 American Control Conference (pp. 2683-2688). IEEE. https://ieeexplore.ieee.org/abstract/document /5990942
  6. Botirov, T. V., & Sodiqov, B. Q. (2023). Use of intellectual regulators in the production of polyvinyl chloride. Journal of Advances in Engineering Technology, (4), 31-35.
  7. Vassilyev, S. N., Kudinov, Y. I., Pashchenko, F. F., Durgaryan, I. S., Kelina, A. Y., Kudinov, I. Y., & Pashchenko, A. F. (2020). Intelligent control systems and fuzzy controllers. II. trained fuzzy controllers, fuzzy PID controllers. Automation and remote control, 81(5), 922-934.
  8. Xu, Z., Zhao, J., Chen, X., Shao, Z., Qian, J., Zhu, L., ... & Qin, H. (2011). Automatic load change system of cryogenic air separation process. Separation and Purification Technology, 81(3), 451-465.
  9. Zhu, Y., Legg, S., & Laird, C. D. (2010). Optimal design of cryogenic air separation columns under uncertainty. Computers & Chemical Engineering, 34(9), 1377-1384.