QUYOSH ENERGIYASI TIZIMLARIDA ARZON ISSIQLIK SAQLOVCHI MATERIALLARDAN FOYDALANISH IMKONIYATLARI

Safarova S. U. & Ergashev S. H.


Annotatsiya

Mazkur maqolada quyosh energiyasi tizimlarida issiqlikni saqlash masalalari ko‘rib chiqilgan. Issiqlik akkumulyatsiyasi uchun arzon va mahalliy materiallardan — pishgan g‘isht, beton, keramika, tosh, qum, tuproq hamda fazani o‘zgartiruvchi materiallardan biri bo‘lgan parafinning issiqlik-fizik xossalari tahlil qilindi. Ularning zichligi, issiqlik sig‘imi, issiqlik o‘tkazuvchanligi va issiqlikni saqlash davomiyligi nazariy asosda va hisoblashlar orqali taqqoslandi. Natijalarga ko‘ra, parafin issiqlikni eng uzoq muddat (≈9 soat) saqlash qobiliyatiga ega ekanligi aniqlandi. Pishgan g‘isht va beton esa amaliyotda arzonligi va mavjudligi sababli samarali variant sifatida tavsiya qilinadi. Qum va tuproq qisqa muddatli issiqlik akkumulyatsiyasi uchun foydali bo‘lsa-da, ularning issiqlikni ushlab qolish qobiliyati pastligi ta’kidlandi. O‘zbekiston sharoitida quyosh energiyasining yuqori salohiyati va mahalliy arzon materiallarning keng tarqalganligi hisobga olinsa, mazkur yechimlar issiq suv ta’minoti, isitish tizimlari, issiqxonalar va qishloq xo‘jaligida keng joriy etilishi mumkin.


Adabiyotlar

  1. Duffie J.A., Beckman W.A. Solar Engineering of Thermal Processes. – 4th ed. – New Jersey: Wiley, 2013. – 816 p.
  2. Kalogirou S.A. Solar Energy Engineering: Processes and Systems. – 2nd ed. – Oxford: Academic Press, 2014. – 840 p.
  3. Sharma A., Tyagi V.V., Chen C.R., Buddhi D. Review on thermal energy storage with phase change materials and applications // Renewable and Sustainable Energy Reviews. – 2009. – Vol. 13, №2. – P. 318–345.
  4. Zalba B., Marín J.M., Cabeza L.F., Mehling H. Review on thermal energy storage with phase change: materials, heat transfer analysis and applications // Applied Thermal Engineering. – 2003. – Vol. 23, №3. – P. 251–283.
  5. Farid M.M., Khudhair A.M., Razack S.A.K., Al-Hallaj S. A review on phase change energy storage: materials and applications // Energy Conversion and Management. – 2004. – Vol. 45, №9–10. – P. 1597–1615.
  6. Hasanov B. O‘zbekiston sharoitida quyosh kollektorlarining samaradorligini oshirish yo‘llari // O‘zbekiston Energetika Jurnali. – 2020. – №3. – P. 45–52.
  7. Karimov K.S., et al. Development of solar thermal collectors and their applications in Central Asia // Renewable and Sustainable Energy Reviews. – 2012. – Vol. 16, №8. – P. 4907–4916.
  8. Mehling H., Cabeza L.F. Heat and Cold Storage with PCM: An Up to Date Introduction into Basics and Applications. – Berlin: Springer, 2008. – 308 p.
  9. Memon S.A. Phase change materials integrated in building walls: A state of the art review // Renewable and Sustainable Energy Reviews. – 2014. – Vol. 31. – P. 870–906.
  10. Enhancing solar drying with paraffin PCM // Scientific Reports. – 2025. – Vol. 15. – P. 1–10. DOI: 10.1038/s41598-025-01555-5.
  11. Experimental study of PCM storage in solar collectors // Journal of Energy Storage. – 2025. – Vol. 73. – P. 102868.