IQLIM O‘ZGARISHI VA PSEVDOTUBERKULEZ TARQALISHI O‘RTASIDAGI BOG‘LIQLIK

Yaxiyoyeva S. A.


Annotatsiya

Ushbu maqolada global iqlim o‘zgarishining inson salomatligiga, xususan psevdotuberkulez kasalligining tarqalishiga bo‘lgan bevosita va bilvosita ta’siri tahlil qilinadi. Psevdotuberkulez — zoonotik xususiyatga ega bo‘lgan bakterial infeksiyadir. U asosan Yersinia pseudotuberculosis bakteriyasi orqali paydo bo‘ladi va insonlarga kontaminatsiyalangan oziq-ovqat, suv yoki hayvonlar bilan kontakt orqali yuqadi. So‘nggi yillarda iqlim o‘zgarishlari — haroratning oshishi, yog‘ingarchilik rejimining buzilishi, qurg‘oqchilik va ekstremal ob-havo hodisalari — mikroorganizmlar va ularning tashuvchilarining ekologiyasiga sezilarli darajada ta’sir ko‘rsatmoqda. Bu esa infeksion kasalliklar, jumladan psevdotuberkulezning tarqalish dinamikasini o‘zgartiradi. Xususan, hayvonlar va insonlar orasidagi epidemiologik zanjirda iqlimning roli, kasallikni keltirib chiqaruvchi bakteriyalarning muhitdagi faolligi va tarqalish shakllari tahlil qilinadi. Shuningdek, O‘zbekiston sharoitida mazkur kasallikning dolzarbligi, ekologik va sanitariya gigiyena muammolari bilan bog‘liq jihatlar ham yoritiladi.


Adabiyotlar

  1. Altizer, S., Ostfeld, R. S., Johnson, P. T. J., Kutz, S., & Harvell, C. D. (2013). Climate change and infectious diseases: from evidence to a predictive framework. Science, 341(6145), 514–519. https://doi.org/10.1126/science.1239401
  2. Bekmirzaeva, M. R., Karimova, D. N., & Qodirov, A. M. (2021). O‘zbekiston sharoitida zoonoz kasalliklarning iqlimiy omillar bilan bog‘liqligi. O‘zMU Biologiya fakulteti ilmiy to‘plami, (1), 45–51.
  3. Ergasheva, T. A. (1998). Psevdotuberkulez kasalligining epidemiologik xususiyatlari va profilaktikasi. Toshkent: Tibbiyot nashriyoti.
  4. Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC). (2021). Climate Change 2021: The Physical Science Basis. https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/
  5. Rocklöv, J., & Dubrow, R. (2020). Climate change: an enduring challenge for vector-borne disease prevention and control. Nature Immunology, 21(5), 479–483. https://doi.org/10.1038/s41590-020-0648-y
  6. Shilov, A. M. (1985). Osobennosti ekologii i epidemiologii pseudotuberkuleza v usloviyakh Sredney Azii. Tashkent: Meditsina.
  7. Stepanov, S. G. (1978). Pseudotuberculosis in humans. Moscow: Medgiz.
  8. Tanaka, K., Watanabe, H., & Nakamura, M. (2017). Genotyping of Yersinia pseudotuberculosis strains isolated in Japan using multiple-locus variable-number tandem-repeat analysis (MLVA). Journal of Infection and Chemotherapy, 23(6), 347–353.
  9. WHO. (2014). Quantitative risk assessment of zoonotic transmission of Yersinia enterocolitica and Yersinia pseudotuberculosis associated with the consumption of raw pork. World Health Organization. https://www.who.int/publications/i/item/9789241565028
  10. WHO. (2021). Climate change and health. World Health Organization. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/climate-change-and-health
  11. Zaitsev, A. Y., Orlova, E. V., & Ivanova, I. A. (2019). The role of rodents in the transmission of Yersinia pseudotuberculosis in natural foci. Epidemiology and Infectious Diseases, 24(2), 74–79.
  12. Zhou, X., Cheng, L., & Liu, Y. (2020). Climate variability and pseudotuberculosis outbreaks in northern China: a 10-year study. Environmental Research, 188, 109743. https://doi.org/10.1016/j.envres.2020.109743