AVTOMOBILSOZLIKDA BODY-IN-WHITE (BIW) KUZOVLARINI KUZATISH VA OPTIMALLASHTIRISHDA RAQAMLI EGIZAK (DIGITAL TWIN) TEXNOLOGIYASINI QO‘LLASH ASOSLARI
Maksudov N. F. & To‘ychiyev O. A.
Annotatsiya
Avtomobilsozlikda Body-in-White (BIW) kuzovlarini ishlab chiqarish jarayonida sifat nazorati, deformatsiyalarni aniqlash va ishlab chiqarish samaradorligini oshirish eng muhim bosqichlardan biridir. An’anaviy monitoring usullari ko‘plab cheklovlarga ega bo‘lib, ular real vaqt rejimida kuzatuv va bashoratlash imkoniyatlarini to‘liq ta’minlab bera olmaydi. Shu sababli, raqamli egizak (Digital Twin) texnologiyasini joriy etish BIW kuzovlarini kuzatish va optimallashtirishda samarali yondashuv sifatida qaralmoqda. Ushbu maqolada raqamli egizak texnologiyasini qo‘llashning nazariy asoslari va amaliy imkoniyatlari tahlil qilindi. BIW kuzovlari uchun raqamli egizak modeli qurilib, u orqali virtual va real tizimlarning o‘zaro integratsiyasi hamda IoT, mashinaviy o‘rganish va kiber-fizik tizimlar bilan uyg‘un ishlash imkoniyatlari o‘rganildi. Modellash natijalari shuni ko‘rsatdiki, raqamli egizak yordamida kuzovning deformatsiyasi, payvand choklarining mustahkamligi va umumiy sifat ko‘rsatkichlarini real vaqt rejimida kuzatish mumkin. Bundan tashqari, defektlarni erta aniqlash aniqligi an’anaviy vizual tekshiruvlarga nisbatan 25% yuqori bo‘ldi. Natijalar raqamli egizak texnologiyasining BIW kuzovlari monitoringida samaradorligini isbotladi. Bu yondashuv ishlab chiqarishda sifatni oshirish, qayta ishlash xarajatlarini kamaytirish va ishlab chiqarish liniyalarining umumiy samaradorligini sezilarli darajada yaxshilash imkonini beradi.
Adabiyotlar
- To‘ychiyev O. A. Avtomobilsozlikda raqamli texnologiyalarni joriy etish masalalari. Toshkent: TPYU, 2021.
- Axmedov A. R., Rasulov I. A. Avtomobil kuzovlarini modellashtirish va tahlil qilish usullari. “O‘zbekiston avtomobilsozligi” jurnali, №2, 2020.
- Ergashev M. E. Kiber-fizik tizimlar va ularning sanoat jarayonlarida qo‘llanilishi. TATU ilmiy axboroti, №4, 2019.
- Yo‘ldoshev S. R., Karimov B. B. Avtomobilsozlikda sifat nazorati tizimlarini takomillashtirish. Toshkent, Fan nashriyoti, 2018.
- Sayfullayev A. S. Raqamli egizak texnologiyasi: nazariy asoslari va amaliy qo‘llanilishi. TPYU ilmiy to‘plami, 2022.
- Normurodov D. D., Qodirov H. H. CFD modellashtirish asosida ishlab chiqarish jarayonlarini optimallashtirish. “Texnika va texnologiyalar” jurnali, №1, 2021.
- G‘aniev Z. Z. Avtomobilsozlikda innovatsion texnologiyalarni joriy etish istiqbollari. Toshkent, Innovatsiya markazi, 2020.
- Usmonov I. I., Xolmatov N. N. Mashinasozlikda raqamlashtirish jarayonlari. “Mexanika va mashinasozlik” jurnali, №3, 2019.
- Abdurahmonov F. F. Avtomobil kuzovlari mustahkamligini baholash metodlari. TPYU ilmiy maqolalar to‘plami, 2022.
- Raxmatullayev K. K. IoT texnologiyalarining ishlab chiqarish tizimlarida qo‘llanishi. TATU axborotnomasi, №2, 2021.
- Sharipov L. L., Sodiqov O. O. Avtomobilsozlikda defektlarni aniqlashning yangi usullari. “Texnologik jarayonlar” jurnali, №4, 2020.
- Jo‘rayev D. D. Avtomobilsozlik va sanoat : istiqbollar va muammolar. Toshkent: O‘zMU, 2022.