Fe(2+) VA Fe(3+) IONLARINING ASPARAGIN VA DIKARBON KISLOTALARI BILAN GETEROLIGANDLI KOMPLEKS BIRIKMALARINI SINTEZI VA TADQIQOTI

Zayniddinova G. S., Aliyev T. B. & Husenov Q. S.


Annotatsiya

Metallarni Fe(II), Fe(III) asparagin kislotasi (Asp) va dikarbon kislotalari( oksalat (Ox), malon (Mal), qaxrabo (Yan), glutar (Glut)) bilan 10 xil geteroligandli kompleks birikmalarni turli usullarda sintez qilindi, ularni tarkibi, tuzilishi va xossalarini tadqiq qilindi, donor atomlarini markaziy atomga koordinatsiyalanish qobiliyatini sharoitga bog‘liqligini o‘rganildi. Termik analiz natijalari asosida kompleks birikmalarning turg‘unligi dastlabki parchalanish temperaturalari va aktivlanish energiyasi qiymatlariga ko‘ra quyidagi Fe( Asp)(Glut) = Fe( Asp)(Mal) < Fe( Asp)(Suc) < Fe(Asp)(Ox) < Fe( Asp) 70-150oC 70-150oC 65-160oC 75-180oC 60-239oC Fe(II) uchun a) Asp < Asp-Glut < Asp-Suc< Asp-Mal < Asp-Ox Eakt., kJ/mol 2,61 13,48 14,17 22,03 30,90 Fe(III) uchun b) Asp-Asp < Asp-Glut < Asp-Suc Eakt., kJ/mol 1963,07 1933,48 262,16 qatorlar bo‘yicha o‘zgarishi aniqlandi. Elektron yutilish va IQ-spektrlari bilan kompleks birikmalarning tuzilishi, markaziy atomga ligandlarni koordinatsiyalanish tabiati va tuzilish formulasi aniqlandi.


Adabiyotlar

  1. Сыровая А.О., Шаповал Л.Г., Макаров В.А. и др. Аминокислоты глазами химиков, фармацевтов, биологов в двух томах. – Харьков: Щедра садибаплюс, 2014. – Том №1. – 228 с.
  2. Гарновский А.Д., Васильченко И.С., Гарновский Д.А. Современные аспекты синтеза металлокомплексов. -Ростов на Дону: ЛаПО, 2000. - 354 с.
  3. Болотин С.Н., Буков Н.Н., Волынкин В.А., Панюшкин В.Т. Координационная химия природных аминокислот. –М.: Изд-во URSS, 2008. – 240 с
  4. Алиев Т.Б., Хусенов Қ.Ш., Мухиддинов Б.Ф., Бегманов С.Н. Получение и исследование комплексов железа(III) c L-глютамином // Universum: химия и биология. Москва. – 2021. №4(82). – С. 57-63
  5. Жебентяев А.И., Жерносек А.К., Талуть И Е. Аналитическая химия. Химические методи анализа .-Минск; Новое знание;-2011.с-542.
  6. Баженова Л.Н. Количественный элементный анализ органических соединений. Курс лекции. Екатренбург.-2008.-с.356.
  7. Gobbott P/ (ed) Principles and Applictions of thermal Analysis /Singapore; Wiley-Black well/-2008-c.480.
  8. Алиев Т.Б., Хусенов Қ.Ш., Мухиддинов Б.Ф., Ибодуллаева Д.И. Аспарагин кислотасининг темир(III) ионлари билан ҳосил қилган комплексларини термик ўзгаришлари ва кинетик параметрларининг тадқиқоти . Фан ва технологиялар тараққиёти ж-ли, БМТИ, 2021 №1,101б.
  9. Алиев Т.Б. Термический анализ аминокислотных комплексов железа // Актуальные проблемы аналитической химии. II Республиканской научно-практической конфренции. – Термиз. – 2008.
  10. Алиев Т.Б., Ҳусенов Қ.Ш., Мухиддинов Б.Ф. Абдурашидова Г.Ё. Никел(II) ионининг аспарагин кислотаси ва дикарбон кислоталари билан аралашлигандли комплексларини синтези ва тадқиқоти.”Кимё-технология фанларининг долзарб муаммолари”, республика илмий-амалий анжумани, Тошкент.10-11 март 2021й. – B. 623-624.
  11. Алиев Т.Б., Сагатов М.А., Муфтахов А.Г. Исследование железо содержащих комплексов с различными физическими методами. Тезисы докладов Республиканской конференции молодых ученых физиков ВУЗов. –Ташкент. - 1988. – С. 134-136.
  12. Чайковская О.Н., Зятьков Д.О. Лабораторная работа «Исследование биологических материалов методом ИК-спектроскопии». Методические указания, ТомГУ. - 2014. - 240 с.
  13. Васильев А.В., Гриненко Е.В., Щукин А.О., Федукина Т.Г. Инфракрасная спектроскопия органических и природных соединений. С-Пб: СПб ГЛТА, 2007. - 30 с.
  14. Накамото К. Инфракрасные спектры неорганических и координационных соединений. -Москва: Из-во Мир, 1966. - 408 с.