QOLIPLARNI SOVUTISHNI OPTIMALLASHTIRISHNING TABIIY USLUBLARI
Yusubov A. A. & Yo‘ldashev H. H.
Annotatsiya
Zamonaviy plastmassa ishlab chiqarish texnologiyalarida qolipni sovutish jarayoni umumiy sikl vaqtining 60–70 foizini tashkil etadi va tayyor mahsulot sifatiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Sovutish tizimini takomillashtirish energiya sarfini kamaytirish, issiqlik barqarorligini saqlash va mahsulot deformatsiyasini oldini olishda muhim ahamiyatga ega. Ushbu maqolada qoliplarni sovutishni tabiiy (passiv) usullar yordamida optimallashtirish masalasi ko‘rib chiqiladi. Tabiiy sovutish usullariga yuqori issiqlik o‘tkazuvchan materiallardan foydalanish, konformal sovutish kanallarini qo‘llash, termal massani oshirish, issiqlik o‘tkazuvchi qoplamalar bilan ishlash hamda tabiiy havo konveksiyasidan foydalanish kiradi. Tadqiqotda issiqlik almashinuvi jarayoni Fourier va Newton qonunlari asosida tahlil qilinib, har bir tabiiy sovutish usulining afzalliklari va cheklovlari ilmiy jihatdan asoslab berilgan. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, tabiiy sovutish usullaridan kompleks foydalanish sovutish vaqtini 15–25% ga qisqartiradi va energiya samaradorligini oshiradi.
Adabiyotlar
- Raximov, A. A., & Sattorov, M. Sh. (2020). Plastmassalarni qayta ishlash texnologiyasi. Toshkent: TTYMI nashriyoti. Plastmassa quyish, sovutish va qoliplash jarayonlarining texnologik asoslari haqida.
- Usmonov, B. S., & Jo‘rayev, I. M. (2019). Mashinasozlik texnologiyasi asoslari. Toshkent: “Fan va texnologiya” nashriyoti.-Qolip materiallari, sovutish tizimlari va issiqlik jarayonlari bo‘yicha amaliy yondashuv.
- Toshpo‘latov, D. A. (2018). Texnologik jarayonlarni modellashtirish. Toshkent: “Muhandis” nashriyoti.— Raqamli modellashtirish va optimallashtirish usullarining nazariy asoslari.
- Raxmonov, S. N. (2021). Issiqlik texnikasi va sovutish tizimlari. Toshkent: TDPU nashriyoti.— Issiqlik almashinuvi, tabiiy konveksiya va sovutish samaradorligi masalalari bayon etilgan.
- G‘ulomov, A. T. (2017). Kompyuter yordamida muhandislik tahlili (CAE tizimlari). Toshkent: “Innovatsiya” nashriyoti.— SolidWorks, ANSYS va boshqa CAE tizimlarida issiqlik tahlilini amalga oshirish bo‘yicha amaliy qo‘llanma.
- Xu, G., & Wang, G. (2015). Optimization design of conformal cooling channels in injection molds based on numerical simulation. Applied Thermal Engineering, 87, 398–408.— Konformal sovutish kanallarining issiqlik samaradorligini raqamli modellashtirish orqali tahlil qiladi.
- Li, H., Zhao, G., & Liu, X. (2018). Analysis of temperature field and cooling time in injection molding process. Polymers, 10(9), 1047.— Qolip ichidagi issiqlik oqimi va sovutish vaqtining optimallashtirilishini ko‘rsatadi.
- Yusupov A.A., Yo‘ldashev X.X. Kompozitsion materiallar Ilmiy-texnikaviy va amaliy jurnali Murakkab shakldagi plastik detallarni ishlab chiqarishda qolipining sovutish samaradorligini oshirish.
- Yusupov A.A., Yo‘ldashev X.X., Jo‘raqulov I.Ch. Mashinasozlikda materialshunoslik, payvandlab ishlab chiqarish, materiallar olish va ishlov berishning innovatsion texnologiyalarining dolzarb muammolari-2024 Murakkab shakldagi plastik detallarni ishlab chiqishda sovutish jarayonini matematik modellashtirish 513
- Yusupov A.A., Yo‘ldashev X.X. mashinasozlikda materialshunoslik, payvandlab ishlab chiqarish, materiallar olish va ishlov berishning innovatsion texnologiyalarining dolzarb muammolari-2024 Murakkab shakldagi plastik detallarni ishlab chiqishda sovutish kanallarining ahamiyati.