КАРМАНА ТУМАНИ ЗАХКАШ СУВИНИ РН МУҲИТИНИ ИШҚОР ЁРДАМИДА ЎЗГАРТИРИШ АСОСИДА ОҒИР МЕТАЛЛЛАРДАН ТОЗАЛАШ САМАРАДОРЛИГИ

Эргашев М. Э., Темиров Ў. Ш., Шодиқулов Ж. М. & Дониёров К. А.


Annotatsiya

Ушбу мақолада Кармана тумани захкаш сувларининг оғир металллар билан ифлосланиш даражаси ва уларни калий ишқори (KOH) ёрдамида ишқорий муҳитда чўктириш орқали тозалаш самарадорлиги ўрганилди. Дастлабки таҳлиллар индустриал ва аграр манбалар таъсирида сув таркибида темир (Fe – 260,33 мг/л), кадмий (Cd – 140,95 мг/л), хром (Cr – 58,47 мг/л), никель (Ni – 25,68 мг/л), мис (Cu – 20,33 мг/л) ва бошқа металл ионларининг меъёрдан анча юқори эканлигини кўрсатди. Тадқиқот давомида муҳит рН қиймати 7,5 дан 12,5 гача оширилди ва ҳар бир босқичда металлларнинг чўкмага тушиш самарадорлиги баҳоланди. Натижаларга кўра, муҳит рН 9,5 атрофида бўлган шароитда оғир металлларнинг 80–90% қисми гидроксид шаклида чўкмага тушгани аниқланди. Бу ишқорий муҳитда металл гидроксидларининг паст эрувчанлиги билан изоҳланади. рН 9,5 шароити энг мақбул деб топилиб, сувнинг физик-кимёвий хусусиятлари ва агрономик қиймати сақланган ҳолда тозаланиш самарадорлиги таъминланди. Ушбу усул Кармана тумани шароитидаги захкаш сувларини экологик хавфсиз ҳолатга келтириш ва қишлоқ хўжалигида қайта ишлатиш имконини берувчи самарали технология сифатида тавсия этилади.


Adabiyotlar

  1. Food and Agriculture Organization (FAO). Fertilizer Use by Crop in Uzbekistan. – Rome: FAO, 2003. – 78 p.
  2. Olsson, O., Matthias, G., Wegerich, K., Melanie, B. Identification of the effective water availability from streamflows in the Zerafshan River Basin, Central Asia // Journal of Hydrology. – 2010. – Vol. 390, No. 3–4. – P. 190–197. DOI:10.1016/j.jhydrol.2010.06.042.
  3. Kulmatov, R., Opp, Ch., Groll, M., Kulmatova, D. Assessment of Water Quality of the Trans-Boundary Zarafshan River in the Territory of Uzbekistan // Journal of Water Resource and Protection. – 2013. – Vol. 5. – P. 17–26. DOI:10.4236/jwarp.2013.51003.
  4. Kulmatov, R. A., Hojamberdiev, M. Speciation analyses of heavy metals in the transboundary rivers of Aral Sea basin: Amudarya and Syrdarya rivers // Journal of Environmental Science and Engineering. – 2010. – Vol. 4, No. 8. – P. 36–45.
  5. Kulmatov, R. A., Hoshimhodjaev, M. Spatial distribution and speciation of microelements in water of Zarafshan River // Water Resources. – 1992. – Vol. 11. – P. 103–114.
  6. Alihanov, B. B. About a condition of environment and use of natural resources in the Republic of Uzbekistan (Retrospective analysis for 1988–2007). – Tashkent: Chinor ENK, 2008. – 210 p.
  7. Oladimeji, T. E., Afolabi, A. S., Akinyemi, O. P. Review on the impact of heavy metals from industrial wastewater effluent and removal technologies // Heliyon. – 2024. – Vol. 10, No. 4. – P. e28215. DOI:10.1016/j.heliyon.2024.e28215.
  8. Chembarisov, E. I., Shodiev, S. P. Mineralization of collector-drainage waters of Uzbekistan // Problems of Desert Development. – 2007. – No. 4. – P. 22–25.
  9. Fayzieva, D. H., Usmanov, I. A., Lutfullaev, R. A. Influence of anthropogenic pollution of the river Zarafshan on intestinal infections morbidity of the population // Water Pollution VI. – Southampton: WIT Press, 2001. – P. 227–235.
  10. Ahmad A., van Genuchten C. M. Deep-dive into iron-based co-precipitation of arsenic: A review of mechanisms derived from synchrotron techniques and implications for groundwater treatment //Water Research. – 2024. – Т. 249. – С. 120970.