SUYULTIRILGAN ERITMALARDA INULINNING YUQORI MOLEKULYAR TUZILMALARINING SHAKLLANISHI
Abdullayev O. H., Baratov I. O., Abduyusupov R. . & Xusenov A. S.
Annotatsiya
Inulin saqlovchi o‘simlik xomashyosi asosida funksional oziq-ovqat mahsulotlarini yaratish aholining diabetik yo‘nalishdagi funksional ovqatlanishini ta’minlash imkonini beradi. Shu munosabat bilan, topinambur ( Helianthus tuberosus L. ) tugunaklaridan inulinni olish jarayonining texnologik parametrlarini uning miqdoriy ko‘rsatkichlarini aniqlash orqali asoslash dolzarb masala hisoblanadi. Ushbu ishda topinambur tugunaklaridan inulinni olish jarayonining texnologik parametrlarini asoslash maqsadida uni fleş-ekstraksiya va an’anaviy usullar yordamida olish orqali sifat ko‘rsatkichlari — eritmadagi gidrodinamik xossalari hamda molekulyar massasi aniqlangan.Topinambur inulini namunalari uchun olingan gidrodinamik xossalar va molekulyar massa natijalari shuni ko‘rsatdiki, yuqori haroratda (105 °C) qisqa yoki nisbatan uzoq vaqt davomida fleş-ekstraksiya usuli bilan, shuningdek 75 °C haroratda neytral muhitda an’anaviy usul bilan olingan inulin o‘z-o‘zidan agregatlanish xususiyatiga ega biopolimerdir.Fleş-ekstraksiya yo‘li bilan olingan inulin ikki fraksiyadan iborat: past molekulyar inulin va yuqori molekulyar agregat, ya’ni polisaxarid kompleksidan tashkil topgan tuzilma. Bu agregatlar eritmada inulinning turli fraksiyalari o‘rtasidagi yoki molekula ichidagi o‘zaro ta’sirlar natijasida shakllanishi mumkin. Kutilganidek, bunday agregatlarni oddiy usullar bilan ajratib bo‘lmaydi; UYeF-membranada kontsentratsiyalash jarayonida bir qator subfraksiyalar hosil bo‘ladi va suvda erimaydigan mikrogellar shakllanadi.An’anaviy usulda olingan inulin esa bitta fraksiyadan iborat bo‘lib, yuqori darajadagi polidisperslikka ega. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, oziq-ovqat va profilaktik maqsadlar uchun mo‘ljallangan sifatli inulinni olishda qisqa vaqt davom etuvchi fleş-ekstraksiya usulini qo‘llash maqsadga muvofiqdir.
Adabiyotlar
- Zhang X., Li Y., Wang Z. (2022). Extraction and Purification of Inulin from Jerusalem artichoke: operational variables and optimization. Journal of Food Science and TechnologyC
- Zeaiter Z., et al. (2019). Extraction and Characterization of Inulin-Type Fructans from Artichoke. Foods.
- Samolińska W., et al. (2016). Comparative Effects of Inulin with Different Polymerization Degrees. Nutrients.
- Barclay T.G., et al. (2016). Physical characterization and in silico modeling of inulin: SAXS, FTIR and modelling studies. Scientific Reports / related physical-characterization study.
- Mensink M.A., et al. (2015). Inulin, a flexible oligosaccharide — review of properties, sources and applications. Carbohydrate Polymers (review).
- Niness K.R. (1999). Inulin and Oligofructose: What Are They? Journal of Nutrition.
- Chen Q., et al. (2024). Effects of inulin with different polymerization degrees on physiological and functional properties. Food Research publications (open access review).
- Zhang Y., et al. (2024). Recent advances in inulin polysaccharides research: extraction, structural characterization and bioactivities. Chemical and Biological Technologies in Agriculture (review).
- Mangguali M., et al. (2024). Study of Inulin Content and Extraction Methods in Several Tubers. Bio-Conferences (conference paper).
- Kattakdad S., et al. (2024). The Comparison of Inulin Extraction Methods from Jerusalem artichoke. Regional Journal of Applied Science (method comparison).
- Maumela P., et al. (2019). Sequential extraction of protein and inulin from Jerusalem artichoke tubers. Food Chemistry / Journal article.
- ResearchGate — Extraction, degree of polymerization determination and prebiotic effect evaluation of inulin from Jerusalem artichoke (methodological report / thesis).
- “Inulin Extraction and Encapsulation” — ResearchGate (method development for extraction and encapsulation; tech. note).
- Noori W.O. (2014). Selection of optimal conditions of inulin extraction from Jerusalem artichoke — ultrasound-assisted extraction study. (conference / technical paper).
- Microwave-assisted extraction study: Inulin obtained from Jerusalem artichoke using microwave-assisted extraction and its metabolic influence (2021 report / method paper).
- EP0787745 A2. Preparation of inulin products — ultrafiltration fractionation of inulin solutions (patent).
- ES2214589T3. Preparation of inulin products — clarification and ultrafiltration of crude inulin extract (patent).
- HUP9700359A2. Process for producing inulin — membrane fractionation and separation (patent).
- Borromei C., et al. (2009). Evaluation of Fructooligosaccharides and Inulins as prebiotics: analytical methods and DP distribution. (Journal article / review).
- Saeedi P., et al. (2019). Global and regional diabetes prevalence estimates for 2019 and projections to 2045. Diabetologia / Lancet-style epidemiology report.
- World Health Organization (WHO). Diabetes fact sheet / Diabetes: key facts and global burden. WHO web page (fact sheet).
- International Diabetes Federation (IDF) — Diabetes Atlas / global diabetes statistics and projections. (useful for contextual epidemiology in article introduction).
- Wyatt Technology / ASTRA documentation and manuals — ASTRA software, ViscoStar, Optilab rEX and SEC-MALS guidelines (ASTRA V 5.3.4 and user guides) — used for SEC + viscometry + refractometry data processing in macromolecule analysis.