BIS-TETRAGIDROIZOXINOLINLAR SINTEZI
Sedalova I. S. & Jo‘raqulov S. N.
Annotatsiya
Tetragidroizoxinolin (THIQ) tabiiy mahsulotlari alkaloidlarning eng yirik oilalaridan biri bo‘lib, keng strukturaviy xilma-xillik va biologik faollik namoyon etadi. Oddiy THIQ tabiiy mahsulotlaridan tortib murakkab tris-THIQ alkaloidlarigacha (masalan, ektainaskidinlar), ularning kimyoviy sintezi va analoglari murakkab tuzilishi, funksional guruhlari va yuqori terapevtik salohiyati tufayli chuqur o‘rganilgan (1,2,3). Ularning ichida bis-tetragidroizoxinolin (bis-THIQ) alkaloidlari tibbiyotda muhim ahamiyatga ega bo‘lgan izoxinolin alkaloidlari sinfiga kiradi. Ular keng biologik faollikka ega bo‘lib, ayniqsa saratonga qarshi xususiyatlari bilan ajralib turadi (4). Bis-tetrahidroizoxinolin (bis-THIQ) alkaloidlari keng biologik faollikka ega va ayniqsa kuchli o‘simtalarga qarshi xususiyatlari bilan ajralib turuvchi, tibbiyotda muhim bo‘lgan izoxinolin alkaloidlar sinfiga kira. Bunga AQSh FDA tomonidan tasdiqlangan ikki dori – trabektidin va lurbinektedin misol bo‘la oladi (5). Biologik ahamiyatidan tashqari, bis-THIQ alkaloidlar murakkab va noyob molekulyar tuzilmalarga ega bo‘lib, ular sintetik organik kimyogarlar uchun ilmiy qiziqish va intellektual ilhom manbai hisoblanadi. Ularning ko‘p bosqichli, ko‘p markazli stereokimyoga ega skeletlari yangi reaktsiyalarni sinovdan o‘tkazish va rivojlantirish uchun tabiiy sinov maydonini yaratadi. Shunday qilib, bis-THIQlar faqat dorivor qiziqish uchun emas, balki organik sintezda innovatsion strategiyalarni ishlab chiqish va metodologik yutuqlarga erishish uchun ham muhim ob’yekt sifatida qaraladi (6,7).
Adabiyotlar
- Alexia N. Kim, Aurapat Ngamnithiporn, Emily Du, va Brian M. Stoltz. “Tetragidroizoxinolin (THIQ) alkaloidlarini to‘liq sintez qilish bo‘yicha so‘nggi yutuqlar (2002−2020)” Chem. Rev. 2023, 123, 9447-9496
- Schütz,R.; Meixner,M.; Antes,I.; Bracher,F. A Modular Approach to the Bisbenzylisoquinoline Alkaloids Tetradine and Isotetradine. Org. Biomol. Chem. 2020, 18, 3047-3068
- Blank, N.; Opatz, T. Enantioselective Synthesis of Tetrahydroprptoberberines and Bisbenzylisoquinoline Alkaloids from A Deprotonated α-Aminonitrile. J. Org. Chem. 2011, 76, 9777-9784.
- Ana Sozanschi, Hannah Asiki, Maiara Amaral, Erica V. de Castro Levatti, Andre G. Tempone,Richard J. Wheeler and Edward A. Anderson Synthesis and Evaluation of (Bis)benzyltetrahydroisoquinoline Alkaloids as Antiparasitic Agents JACS Au 2024, 4, 847-854
- Aurapat Ngamnithiporn, Eric R. Welin, Gerit Pototschnig, and Brian M. Stoltz“Bistetrahidroizokinolin alkaloidlarini sintez qilishga yo‘naltirilgan sintetik strategiyaning evolyutsiyasi” Acc. Chem. Res. 2024, 57, 1870-1884
- A.Welin,E.R.; Ngamnithiporn,A.; Klatte,M.; Lapointe,G.; Pototschnig,G.M.; McDermott,M.S.J.; Conklin,D.; Gilmore,C.D.; Tadross,P.M.; Haley,C.K.; Negoro,K.; Glibstrup,E.; Grünanger,C. U.; Allan,K.M.; Virgil,S.C.; Slamon,D.J.; Stoltz,B.M. Concise Total Syntheses of (-)-Jorunnamycin A and (-)-Jorumycin Enabled by Asymmetric Catalysis. Science 2019, 363, 270-275.
- Gilmore,C.D.; Allan,K.M.; Stoltz,B.M. Orthogonal Synthesis of Indolines and Isoquinolines via Aryne Annulation. J. Am. Chem. Soc. 2008, 130, 1558-1559.
- Allan,K.M.; Hong,B.D.; Stoltz,B.M. Expedient Synthesis of 3- Hydroxyisoquinolines and 2-Hydroxy-1,4-Naphthoquinones via OnePot Aryne Acyl-Alkylation/Condensation. Org. Biomol. Chem. 2009, 7, 4960-4964.