O‘LCHOV VOSITALARINI KALIBRLASH ORQALI METROLOGIK XAVFSIZLIKNI TA’MINLASH

Xo‘jjiyev M. Y. & Qarshiyev Z. A.


Annotatsiya

Metrologiya va standartlashtirish sohasida o‘lchov vositalarining aniqlik darajasini saqlash, ishlab chiqarish, sog‘liqni saqlash, atrof-muhitni nazorat qilish hamda xalqaro savdo aloqalarini rivojlantirish uchun ahamiyatli ahamiyat kasb etadi. Ushbu maqolada o‘lchov vositalarini kalibrlash jarayonining nazariy asoslari, Yevropa mamlakatlaridagi amaliy tajriba hamda amaliy matematik hisob-kitoblar keltirilgan. Kalibrlash - o‘lchov vositasining ko‘rsatkichlarini ma’lum standart bilan solishtirish orqali uning xatoligini aniqlash va kerakli to‘g‘rilashlarni amalga oshirish jarayonidir. Maqolada kalibrlash metodikasi, xatoliklarni baholash, shuningdek, keng tarqalgan o‘lchov vositalari (masalan, elektron tarozi, termometr, manometr) uchun amaliy misollar keltirilgan. Natijalarda kalibrlash orqali o‘lchov vositalarining ishonchlilik darajasi 95–98% gacha oshirilishi ko‘rsatilgan. Shuningdek, Yevropa Ittifoqidagi ILAC, EURAMET kabi tashkilotlarning roli ham tahlil qilingan. Ushbu tadqiqot metrologiya sohasidagi mutaxassislarga, standartlashtirish bo‘yicha mutaxassislarga hamda sifat menejerlariga amaliy yo‘l-yo‘riq sifatida xizmat qiladi.


Adabiyotlar

  1. JCGM 100:2008. Evaluation of measurement data – Guide to the expression of uncertainty in measurement (GUM). BIPM.
  2. ISO/IEC 17025:2017. General requirements for the competence of testing and calibration laboratories.
  3. EURAMET. Calibration Guidelines and Best Practices. https://www.euramet.org
  4. ILAC-G24:2022. Guidelines for estimating measurement uncertainty. O‘zbekiston Respublikasi Qonuni. “Metrologiya va standartlashtirish to‘g‘risida” (2020-yil).
  5. PTB. Calibration of Weighing Instruments. Physikalisch-Technische Bundesanstalt. https://www.ptb.de
  6. Bich, W., Cox, M. G., & Harris, P. M. Evolution of the “Guide to the Expression of Uncertainty in Measurement”. Metrologia, 43(4), S161–S166. https://doi.org/10.1088/0026-1394/43/4/S01
  7. Abdirahim og‘li, Q. Z., & Jo‘raqulovna, B. F. O‘LCHASH QURILMALARINING NOANIQLIGINI MATEMATIK BAHOLASH METODIKASI Xo ‘jjiyev Ma’murjon Yangiboyevich Buxoro davlat texnika universiteti “Metrologiya va standartlashtirish” kafedrasi (PhD) katta o‘qituvchi. ещ.
  8. Khojjiyev, M., & Karshiyev, Z. (2024). METHODOLOGY OF INSPECTION OF GAS METERS. Multidisciplinary Journal of Science and Technology, 4(11), 20-23.