TOMCHILATIB SUG‘ORISH TIZIMLARIDA TOMCHILATKICHLARNING TIQILIB QOLISH SABABLARI VA ULARNI OLDINI OLISH, DALA TADQIQOTLARIDAN OLINGAN NATIJALAR.
Ermatova S. . & Atakulov. D. .
Annotatsiya
Ushbu tadqiqot ishi mikrotomchilatib sug'orish tizimlarida yuzaga keladigan tomchilatkichlarning tiqilib qolish muammolariga bag'ishlangan. Tadqiqotning asosiy maqsadi tomchilatkichlarning tiqilib qolishining fizik, biologik va kimyoviy sabablarini aniqlash, ularni oldini olish usullarini ishlab chiqish va egiluvchan sug'orish quvurlarining gidravlik xususiyatlarini eksperimental yo'l bilan o'rganishdan iborat. Tadqiqot O'zbekistonning turli agroklimatik sharoitlarida joylashgan uchta tajriba maydonida olib borilgan bo'lib, jami 35, 45 va 80 gektar maydonlarni qamrab olgan. Tadqiqotlar davomida diametri 16 mm bo'lgan egiluvchan polimer materialli sug'orish quvurlari qo'llanilgan. Bosim, suv sarfi va yer nishabligi o'lchovlari aniq o'lchov asboblari yordamida amalga oshirilgan. Tadqiqot natijalari shuni ko'rsatdiki: Tomchilatkichlarning tiqilib qolishi asosan fizik (qum, loyqa), biologik (bakteriyalar) va kimyoviy (tuzlar cho'kishi) sabablarga ko'ra yuzaga keladi Diametri 16 mm bo'lgan egiluvchan quvurlarning solishtirma qarshiligi o'rtacha 21.1 s²/m⁶ ni tashkil etadi Suv sifatini tahlil qilish, to'g'ri filtrlash tizimini qurish va kimyoviy ishlov berish orqali tiqilishning oldini olish mumkin Olingan natijalar asosida tomchilatib sug'orish tizimlarini loyihalash va ularning samaradorligini oshirish, shuningdek suv resurslaridan tejamkorlik bilan foydalanish bo'yicha tavsiyalar ishlab chiqilgan.
Adabiyotlar
- Abdullayev, X., & Xalimov, M. (2020). Mikrotomchilatib sug'orish tizimlarida tomchilatkichlarning tiqilib qolish sabablari va ularni bartaraf etish usullari. Qishloq xo'jaligi ilmiy jurnali, 4(2), 45-52.
- Karimov, A., & Yusupov, Sh. (2019). Tomchilatib sug'orish tizimlarining samaradorligini oshirishning ilmiy asoslari. Toshkent: "Fan va texnologiya" nashriyoti.
- Sultanov, R., & Qodirov, M. (2018). Sug'orish tizimlarida suv sifati va uning ta'siri. Toshkent: O'zMU nashriyoti.
- G'afurov, J., & Ismoilov, I. (2017). Egiluvchan quvurlarning gidravlik xususiyatlari va ularni hisoblash metodlari. Gidrotexnika va melioratsiya, 3(1), 28-35.
- Nazarov, U., & Toshmatov, A. (2016). Mikroirrigatsiya tizimlarida filtrlar va ularning samaradorligi. Qishloq xo'jaligi muhandisligi, 2(4), 15-22.
- Raximov, S., & Alimov, M. (2015). Sug'orish suvlarining kimyoviy tarkibi va uning tomchilatkichlarga ta'siri. Tuproqshunoslik va agrokimyo, 4(3), 67-74.
- Bucks, D. A., & Nakayama, F. S. (1990). Trickle irrigation for crop production: Design, operation and management. Elsevier Science Publishers.
- Burt, C. M., & Styles, S. W. (2007). Drip and micro irrigation design and management for trees, vines, and field crops. Irrigation Training and Research Center
- Camp, C. R. (1998). Subsurface drip irrigation: A review. Transactions of the ASAE, 41(5), 1353-1367.
- Hillel, D. (2004). Introduction to environmental soil physics. Elsevier Academic Press.
- Keller, J., & Bliesner, R. D. (1990). Sprinkle and trickle irrigation. Van Nostrand Reinhold.
- Nakayama, F. S., & Bucks, D. A. (1986). Trickle irrigation for crop production: Design, operation and management. Elsevier.
- Phene, C. J., & Howell, T. A. (1984). Soil-water-grass relationships in trickle irrigation. Advances in Irrigation, 3, 1-50.
- Schwankl, L., & Hanson, B. (2007). Maintaining microirrigation systems. University of California Agriculture and Natural Resources.
- Gilbert, R. G., & Ford, H. W. (1986). Emitter clogging: Causes and prevention. In: Nakayama, F.S., Bucks, D.A. (eds) Trickle Irrigation for Crop Production. Elsevier.
- Ford, H. W. (1979). The effect of water quality on the clogging of drip irrigation systems. Proceedings of the Florida State Horticultural Society, 92, 70-73.
- Adin, A., & Sacks, M. (1991). Dripper-clogging factors in wastewater irrigation. Journal of Irrigation and Drainage Engineering, 117(6), 813-826.
- Capra, A., & Scicolone, B. (2007). Emitter and filter tests for wastewater reuse by drip irrigation. Agricultural Water Management, 68(2), 135-149.
- Tajrishy, M., & Hills, D. J. (1994). Clogging of emitters in drip irrigation systems. Transactions of the ASAE, 37(5), 1507-1513.
- Ravina, I., Paz, E., Sofer, Z., Marcu, A., Shisha, A., & Sagi, G. (1997). Control of emitter clogging in drip irrigation with reclaimed wastewater. Irrigation Science, 17(1), 25-33.
- Boman, B. J. (2002). Maintenance of microirrigation systems. University of Florida, IFAS Extension.
- Pitts, D. J., Haman, D. Z., & Smajstrla, A. G. (2003). Causes and prevention of emitter plugging in microirrigation systems. University of Florida, IFAS Extension.
- Trooien, T. P., & Lamm, F. R. (1995). Clogging of subsurface drip irrigation systems. In: Microirrigation for a Changing World, Proceedings of the 5th International Microirrigation Congress, 259-266.
- Nakayama, F. S., & Bucks, D. A. (1991). Water quality in drip/trickle irrigation: A review. Irrigation Science, 12(4), 187-192.
- Bucks, D. A., Nakayama, F. S., & Gilbert, R. G. (1979). Trickle irrigation water quality and preventive maintenance. Agricultural Water Management, 2(2), 149-16