CHIRCHIQ DARYOSI GIDROLOGIK REJIMINING UZOQ MUDDATLI DINAMIKASI
Atakulov D. ., Ruziyev D. ., Arifjanov S. . & Raximbabayeva M. .
Annotatsiya
Ushbu maqolada O‘zbekiston shimoli-sharqidagi Chirchiq daryosining G‘azalkent gidropostida 1900–2022-yillarga oid o‘rtacha oylik suv sarfi ma’lumotlari asosida suv rejimining uzoq muddatli dinamikasi tahlili olib borildi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, Chirchiq daryosining o‘rtacha yillik suv sarfi G‘azalkentda taxminan 217–228 m³/s ga teng, o‘tkazuvchanlik mavsumiyligi kuchli: oqimlarning eng yuqori qismi bahor-yoz oylariga to‘g‘ri keladi. Ko‘p yillik tahlilda ekstremal yillar aniqlanib, eng suvli yil 1969 (459 m³/s o‘rtacha) va eng qurg‘oq 1917 (133 m³/s) ekani aniqlangan. Linear regressiya natijalari bo‘yicha umumiy tendensiya zaif kamayish ko‘rsatgan, ammo statistik jihatdan sezilarli emas. Suv rejimidagi o‘zgarishlarga iqlim o‘zgarishlari va antropogen omillar ta’siri tahlil qilindi.
Adabiyotlar
- Chub, V.L. va boshq. (2000). O‘zbekiston iqlimining oʻzgarishi va uning tabiiy resurslarga ta’siri. Toshkent.
- Khujanazarov, T., Kholmatjanov, B., va boshq. (2014). “Long term analysis of the historic climate in Uzbekistan”, J. of Hydrology and Water Resources, 34, 113-125.
- Usmanov, S., Mitani, Y., Kusuda, T. (2016). “An Integrated Hydrological Model for Water Balance Estimation in the Chirchik River Basin, Northern Uzbekistan”, Comput. Water, Energy and Environ. Eng, 5(3):87-97.
- Gafurov, A. (2024). “Climate Impact Assessment for Chirchiq River Basin, Uzbekistan”, GFZ Potsdam (CLIMWATER Project).
- О‘zbekiston Milliy Ensiklopediyasi (2000–2005), “Chirchiq (daryo)”, Toshkent.
- Cawater-info.net. “Climatic Changes and their Impact on Water Regime in the Chirchiq and Ahangaran Basin”.
- Wikipedia (inglizcha). “Chirchiq (river)”.
- International Water Management Institute (IWMI) Uzbekistan Country Page, “Uzbekistan – arid climate and water management”.
- FutureWater (2019). Climate Adaptive Water Resources Management in Uzbekistan, ADB report.