CHIRCHIQ DARYOSI GIDROLOGIK REJIMINING UZOQ MUDDATLI DINAMIKASI

Atakulov D. ., Ruziyev D. ., Arifjanov S. . & Raximbabayeva M. .


Annotatsiya

Ushbu maqolada O‘zbekiston shimoli-sharqidagi Chirchiq daryosining G‘azalkent gidropostida 1900–2022-yillarga oid o‘rtacha oylik suv sarfi ma’lumotlari asosida suv rejimining uzoq muddatli dinamikasi tahlili olib borildi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, Chirchiq daryosining o‘rtacha yillik suv sarfi G‘azalkentda taxminan 217–228 m³/s ga teng, o‘tkazuvchanlik mavsumiyligi kuchli: oqimlarning eng yuqori qismi bahor-yoz oylariga to‘g‘ri keladi. Ko‘p yillik tahlilda ekstremal yillar aniqlanib, eng suvli yil 1969 (459 m³/s o‘rtacha) va eng qurg‘oq 1917 (133 m³/s) ekani aniqlangan. Linear regressiya natijalari bo‘yicha umumiy tendensiya zaif kamayish ko‘rsatgan, ammo statistik jihatdan sezilarli emas. Suv rejimidagi o‘zgarishlarga iqlim o‘zgarishlari va antropogen omillar ta’siri tahlil qilindi.


Adabiyotlar

  1. Chub, V.L. va boshq. (2000). O‘zbekiston iqlimining oʻzgarishi va uning tabiiy resurslarga ta’siri. Toshkent.
  2. Khujanazarov, T., Kholmatjanov, B., va boshq. (2014). “Long term analysis of the historic climate in Uzbekistan”, J. of Hydrology and Water Resources, 34, 113-125.
  3. Usmanov, S., Mitani, Y., Kusuda, T. (2016). “An Integrated Hydrological Model for Water Balance Estimation in the Chirchik River Basin, Northern Uzbekistan”, Comput. Water, Energy and Environ. Eng, 5(3):87-97.
  4. Gafurov, A. (2024). “Climate Impact Assessment for Chirchiq River Basin, Uzbekistan”, GFZ Potsdam (CLIMWATER Project).
  5. О‘zbekiston Milliy Ensiklopediyasi (2000–2005), “Chirchiq (daryo)”, Toshkent.
  6. Cawater-info.net. “Climatic Changes and their Impact on Water Regime in the Chirchiq and Ahangaran Basin”.
  7. Wikipedia (inglizcha). “Chirchiq (river)”.
  8. International Water Management Institute (IWMI) Uzbekistan Country Page, “Uzbekistan – arid climate and water management”.
  9. FutureWater (2019). Climate Adaptive Water Resources Management in Uzbekistan, ADB report.