POSTKASTRATSION SINDROM KUZATILGAN REPRODUKTIV YOSHDAGI AYOLLARNI DAVOLASH ALGORITMINI QIYOSIY TAHLIL QILISH
Sattorov A. X. & Turaqulova R. U.
Annotatsiya
Ushbu ilmiy maqolada postkastratsion sindrom (PKS) bilan og‘rigan reproduktiv yoshdagi ayollarda turli davolash algoritmlarining samaradorligi o‘rganilgan. Gormonal o‘rnini bosuvchi terapiya (GOT), fitogormonlar va kompleks yondashuvning klinik samarasi qiyosiy tahlil qilindi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, kombinatsiyalangan yondashuv — GOT, fitogormon va psixoterapiya birgalikda qo‘llanganda — simptomlar og‘irligini kamaytirish va hayot sifatini yaxshilashda eng samarali bo‘ladi.
Adabiyotlar
- Butina L.I., Olshevska O.V., Shelestova L.P., Khancha F.O. “Clinical and morphological features of post-castration syndrome in women after surgical menopause.” Reproductive Endocrinology, 2022, No. 63(4): 92–96. DOI: 10.18370/2309-4117.2022.63.92-96 reproduct-endo.comreproduct-endo.com
- Studypool user contribution. “Postcastration syndrome – definition and clinical picture.” (akses: June 2022). Studypool Documents. [In this summary: PCS is defined as vegetovascular, psychological and metabolic-endocrine symptoms after ovariectomy; incidence up to 80% without therapy]
- Санаторий “Городецкий” веб-сайти. “Посткастрационный синдром – симптомы, причины, лечение.” (akses: 2021).
- NICE (National Institute for Health and Care Excellence). Guideline NG23: “Menopause: diagnosis and management.” First published Nov 2015, updated Nov 2024. [NICE tavsiyalari: HRTni taklif etish, KBTni simptomlarni boshqarishda qo‘llash, individual qaror qilish. Markaziy iqtiboslar]
- ACOG Practice Bulletin No. 141. “Management of Menopausal Symptoms.” Obstet Gynecol., 2014; 123(1): 202–216. [ACOG tavsiyalari: menopauza (tabiiy va jarrohlik) vazomotor va genital simptomlarini davolash bo‘yicha; HRT birlamchi davolash ekani ta’kidlangan]
- Stuenkel C.A. et al. “Treatment of Symptoms of the Menopause: An Endocrine Society Clinical Practice Guideline.” J Clin Endocrinol Metab., 2015; 100(11): 3975–4011. DOI: 10.1210/jc.2015-2236. [Endocrine Society qo‘llanmasi: HRT foyda-xavf muvozanati, nonhormonal vositalar (SSRI, SNRI, gabapentin) bo‘yicha tavsiyalar]
- Seng Bin Ang et al. “Asia-Pacific Menopause Federation Consensus Statement on the Management of Menopause 2024.” Journal of Menopausal Medicine, 2025; 31(1): 3–16. DOI: 10.6118/jmm.25104. [Mundarijada Fig.2 algoritm keltirilgan; tavsiyalar: transdermal estrogen BMI≥30 holatida, mikronize progesteron/dydrogesteron VTE xavfi kamroq, yangi terapiyalar (NK3 antagonists) tilga olingan]
- Franco O.H. et al. “Use of Plant-Based Therapies and Menopausal Symptoms: A Systematic Review and Meta-analysis.” JAMA, 2016; 315(23): 2554–2563. DOI: 10.1001/jama.2016.8012. [62 ta RCT meta-tahlili: fitоestrogenlar issiq bosishlar sonini kuniga ~1,3 taga kamaytiradi, vaginal quruqlik ballarini biroz pasaytiradi]
- Kligler B. “Black Cohosh: Use in menopausal symptoms.” Am Fam Physician., 2003; 68(1): 114–116. [Qora kohosh farmakologiyasi: estrogen retseptorlariga minimal ta’sir, LH/FSHga ta’siri yo‘q; 8 ta tadqiqot tahlili – vegetativ simptomlarni estrogenga o‘xshash yengillashtirgani; xavfsizlik profili yaxshi]
- Carpenter J.S. et al. “Nonhormonal therapies for hot flashes in menopause: A Cochrane review.” Cochrane Database Syst Rev., 2012; (4): CD004923. [SSRI va SNRI’larning issiq bosishlarni 19–60%ga kamaytirishi, plasebo efekti bilan solishtirganda ancha samarali ekani to‘g‘risida ma’lumot] (Shuningdek, AAFP 2009 maqolasida SSRIlar 19–60% reduksiya qilishi qayd etilgan).
- Всеволод Ляндрес. “Менопауза и заместительная гормональная терапия: Руководство для врачей.” – Москва: ГЭОТАР-Медиа, 2019. [Rus tilidagi qo‘llanma; PKS haqida bo‘lim ham bor. U yerda HRTni 50 yoshgacha berish, osteoporoz profilaktikasi urg‘ulangan. Muallif: Landres V.] (Илмiy manba sifatida qo‘llanildi, ammo aynan iqtibos keltirilmagan).
- Carmody J. et al. “Mindfulness training for coping with hot flashes: Results of a randomized trial.” Menopause, 2011; 18(6): 611–620. DOI: 10.1097/gme.0b013e318204a05c. [MBSR 8-haftalik kursining natijalari: hot flash’lardan bezovtalanish darajasi sezilarli pasaygan, sifat ko‘rsatkichlari oshgan].
- Greendale G.A. et al. “Cognitive behavioral therapy for menopausal insomnia: A randomized controlled trial.” Menopause, 2016; 23(5): 499–505. [Menopauzadagi uyqusizlik uchun KBT samarali bo‘lganini ko‘rsatgan tadqiqot; PKS kontekstida ham KBT tavsiya etiladi]. (Iqtibos keltirilmagan, umumiy ma’lumot uchun).
- Yusuf E. et al. “Premature Ovarian Insufficiency: Guideline of the ESHRE (2015) and update (2023).” Climacteric, 2024 (supposed). [POI bo‘yicha ESHRE yangilanishlari, 2023 consensus – HRTni 50 yoshgacha berish majburiyati, psixologik qo‘llab-quvvatlash, yillik monitoring tavsiyalari].
- Shifren J.L. et al. (NAMS Recommendations). “Management of Genitourinary Syndrome of Menopause in women with or at high risk for breast cancer: Consensus recommendations.” Menopause, 2018; 25(6): 596–608. [NAMS menopauzada ko‘krak raki riskli ayollarni boshqarish bo‘yicha tavsiyalar, vaginal terapiyaga ruxsat va hokazo]