FOSFOGIPS CHIQINDISI ASOSIDA (NH4)2SO4 HAMDA CaF2 OLISH JARAYONINI TADQIQ QILISH VA ULARNING FAZAVIY TARKIBINI O‘RGANISH
To‘raxonov R. S. & Sherquziyev D. S.
Annotatsiya
Ushbu ishda ekstraksion fosfor kislota chiqindisi fosfogipsni ammiak (NH3) hamda ftorid kislota(HF) bilan qayta ishlash orqali ammoniy sulfat (NH4)2SO4 hamda kalsiy ftorid (CaF2) olish jarayoni va ularning kimyoviy hamda fazaviy tarkiblari rentgen difraktsion tahlil (XRD) usuli yordamida o‘rganilgan. Tadqiqot jarayonida fosfogipsning boshlang‘ich mineralo-fazaviy holati, uning ammiak va sulfat kislotasi bilan reaksiyaga kirishishi natijasida (NH₄)₂SO₄ fazasining shakllanishi, ftorid ionlarining reaksiya muhitida kalsiy bilan birikib CaF₂ kristall fazasini hosil qilishi ilmiy asosda o‘rganilgan. XRD texnologiyasi yordamida har ikki mahsulotning kristall tuzilishi, asosiy difraksion piklar, fazalarning tozaligi, kristallik o‘lchamlari va fazaviy o‘zgarishlar jarayoni aniqlangan. Mazkur tadqiqot fosfogipsni qayta ishlash samaradorligini oshirish, chiqindi hisoblangan florli komponentlarni iqtisodiy qiymatga ega bo‘lgan CaF₂ ko‘rinishida ajratib olish hamda olingan ammoniy sulfat o‘g‘itining sifat ko‘rsatkichlarini ilmiy asoslashga qaratilgan.
Adabiyotlar
- H.Tayibi, M.Choura, F.ALópez, F.J.Alguacil, A.López-Delgado. Environmental impact and management of phosphogypsum. Journal of Environmental Management2009,90(8),2377–2386. https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2009.03.007
- G.Murali, M.Azab. Recent research in utilization of phosphogypsum as building materials: Review. Journal of Materials Research and Technology 2023, 25, 960–987. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2238785423012383
- Kseniya Levickaya, Nataliya Alfimova,Ivan Nikulin, Natalia Kozhukhova, Aleksander Buryanov The use of phosphogypsum as a source of raw materials: Current status and prospects.Resources2024,13(5),69. https://doi.org/10.3390/resources13050069
- K.K.Abbas, Study on the production of ammonium sulfate fertilizer from phosphogypsum. Engineering and Technology Journal 2011, 29(4), 814–821. https://doaj.org/article/d754cc9b715c41ca89cd84fd1960bbcb
- Sh.Rafie, F.M.Zaher, M.Monir, W.Osman. High valuable materials from phosphogypsum and carbon waste. Egyptian Journal of Chemistry 2024, 67(3), 865–879. https://ejchem.journals.ekb.eg/article_357731.html
- Cemre Avshar, Suna Ertunch Reaction parameter optimization of ammonium sulfate production from phosphogypsum. Chemical Industry and Chemical Engineering Quarterly 2025.
- https://www.ache-pub.org.rs/index.php/CICEQ/article/view/1449
- Hajer Douahem, Halim Hammi, Ahmed Hichem Hamzaoui, Adel M’nif. Modeling and optimization of phosphogypsum transformation into calcium fluoride using experimental design methodology. Journal of the Tunisian Chemical Society 2016, 18, 106–113. https://www.sctunisie.org/pdf/JSCT_v18-15.pdf
- Boukhlifi, F.; et al. Phosphogypsum conversion into calcium fluoride and sodium sulfate. International Journal of Heat and Technology 2020, 38(4), 915–922. https://www.iieta.org/journals/ijht/paper/10.18280/ijht.380405
- Nodirov A. A. Sultonov B. E. Sherkuziyev D.Sh. Abdulxayev A. A. Research of the composition of phosphogypsum produced during the extracting of phosphoric acid from mineralized mass by the clinker method. AIP Conference Proceedings 2025, 3304, 040021. https://doi.org/10.1063/5.0269275
- A.A.Nodirov,B.E.Sultanov,D,S,Holmatov. The main chemical composition of phosphogypsum formed at the obtaining of extraction phosphoric acid by clinker method.https://cyberleninka.ru/article/n/the-main-chemical-composition-of-phosphogypsum-formed-at-the-obtaining-of-extraction-phosphoric-acid-by-clinker-method
- J.Kholmurodov, U.Temirov, Sh.Namazov, R.Radjabov, Obtaining ammonium sulfate and calcium carbonate by processing natural gypsum and phosphogypsum. E3S Web of Conferences2024,563,02038. https://doi.org/10.1051/e3sconf/202456302038
- U.Muxammatova, R.Ruziyeva, D.Azimova, Production of complex fertilizers from phosphorite waste of the Central Kyzylkum. Excellencia: International Multi-Disciplinary Journal of Education2024,4(9),569–579. https://www.multijournals.org/index.php/excellencia-imje/article/view/2291