6-BENZILAMINOPURINNING TURLI XIL ALKILLOVCHI AGENTLAR BILAN ALKILLANISH SELEKTIV ALKILLANISH REAKSIYALARINI O‘RGANISH TEXNOLOGIYALARI

Baymuratova G. O. & Saitkulov F. E.


Annotatsiya

Ushbu tadqiqot 6-benzilaminopurinning turli alkilovchi agentlar bilan selektiv alkillanish reaksiyalarini chuqur o‘rganishga bag‘ishlangan bo‘lib, purin yadrosining N9-pozitsiyasidagi reaktivlik va uning boshqariluvchi selektivligi asosiy e’tiborda bo‘ldi. Purin tizimida elektron zichlikning notekis taqsimlanishi, rezonans effektlari, protonlanish-deprotonlanish muvozanati va sterik omillar N9-markazning ayrim sharoitlarda reaksiyaga ustuvor kirishishini ta’minlaydi. Tadqiqotda metiliyodid, benzilyodid, dimetilsulfat, allylbromid va metiltriflat kabi alkillovchi reagentlarning reaktivligi solishtirildi; aproton-qutbli erituvchilar (DMF, DMSO, ACN) bilan asoslar (KH, NaH)ning ta’siri baholandi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, kuchli asoslar ishtirokida purin halqasining deprotonatsiyasi orqali N9-markazning nukleofilligi ortadi va yumshoq elektrofil reagentlar bilan reaksiyada N9-alkillanish selektivligi 65–95 % gacha ko‘tariladi. Strukturaviy o‘zgarishlar YaMR, IQ va UB tahlillari bilan tasdiqlandi. Olingan natijalar purin hosilalarining maqsadli modifikatsiyasi, sitokinin analoglari sintezi va biologik faollikni oshirishda muhim metodik asos yaratadi.


Adabiyotlar

  1. Elmuradov, B., Saitkulov, F., Mirvaliev, Z., Ibragimov, A., Karimov, S., & Karimov, B. (2025, February). Synthesis of urea derivatives based on toluyl isocyanate. In AIP Conference Proceedings (Vol. 3268, No. 1). AIP Publishing.
  2. Saitkulov, F., Zakhidov, Q., Khaydarov, G., Sabirova, D., Ergasheva, H., Mirvaliev, Z., & Usnatdinova, S. (2025, February). Methods for the synthesis of 2-phenylquinazolin-4-one and studying methylation reactions in different solvents. In AIP Conference Proceedings (Vol. 3268, No. 1). AIP Publishing.
  3. Ashurova Z. B., Khaydarov G. Sh., Saitkulov F. E., Giyasov K. (2024). Determination of Certain Heavy Metals in Food Composition by Voltammetric Method. Austrian Journal of Technical and Natural Sciences 2024, No 3 – 4. https://doi.org/10.29013/AJT-24-11.12-47-51
  4. Saitkulov F.E., Qayumova F. Synthesis of coordination compounds based on cobalt(ii) salts and quinazolin-4-ONE and the study of their biological activity // Universum: химия и биология : электрон. научн. журн. 2025. 2(128). URL: https://7universum.com/ru/nature/archive/item/19240
  5. Akhmedova, N., Elmuradov, B., & Saitkulov, F. (2024). Optimal synthesis methods and biological activity study of 2-(4-nitrophenil) quinazolin-4-one. Multidisciplinary Journal of Science and Technology, 4(12), 1192-1200.
  6. Shoyimovich, K. G., Orinbaevna, B. G., & Ergashevich, S. F. (2024). Synthesis and study of biological activity of coordination compounds based on copper (ii) nitrate and quinazolin-4-one. Austrian Journal of Technical & Natural Sciences.
  7. Shoyimovich, K. G., Ergashevich, S. F., & Kuchkar, G. (2024). Determination of certain heavy metals in food composition by voltammetric method. Austrian Journal of Technical & Natural Sciences.
  8. Abduxakimovich, Z. F., Ergashevich, S. F., Jurayevich, E. B., & Xurramovich, A. R. (2024). Study of benzylation reactions of quinazolin-4-one in the presence of various solvents. Austrian Journal of Technical and Natural Sciences, 52.
  9. Bekboyevich, O. O., Ergashevich, S. F., Zoxidovich, M. Z., & Orinaevna, B. G. (2024). Investigation of aromatic properties of xinazolin-4-one. Austrian Journal of Technical & Natural Sciences.
  10. Juraevich, E. C., Ergashevich, S. F., Kuchkar, G., & Kilichovna, M. N. (2024). Convenient synthesis of 2-methylquinazolin-4-thione based on anthranyl acid. austrian journal of technical and natural sciences, 26.
  11. Saitkulov, F., Sapaev, B., Nasimov, K., Kurbanova, D., & Tursunova, N. (2023). Structure, aromatic properties and preparation of the quinazolin-4-one molecule. In E3S Web of Conferences (Vol. 389, p. 03075). EDP Sciences.
  12. Саиткулов, Ф. Э., Элмурадов, Б. Ж., & Гиясов, К. (2023). Алкилирования хиназолин-4-она «мягким» и «жестким» алкилирующими агентами. Universum: химия и биология, (1-2 (103)), 53-56.
  13. Baymuratova, G., Nasimov, K., & Saitkulov, F. (2023). Synthesis of 6-benzylaminopurine and the study of biological active properties of cotton C-6424 plants. In E3S Web of Conferences (Vol. 389, p. 03032). EDP Sciences.
  14. Saitkulov, F. E., & Elmuradov, B. (2024). Zh., Sapaev B. Syntheses and biological activity of quyinazolin-4-one hydrochloride. Austrian Journal of Technical and Natural Sciences, (1-2), 28-35.