KO'P KOMPONENTLI DIABETIK YORMALAR UCHUN POTENTSIAL XOM ASHYO TARKIBIDAGI ANTINUTRITSIAL OMILLAR

Elmurodova A. S., Atamuratova T. I. & Ergasheva H. B.


Annotatsiya

Maqolada ko‘p komponentli diabetik yorma uchun potentsial xomashyodagi antinutritsial omillar (ANO) ko‘rib chiqiladi. Unga don ekinlari (jo‘xori, arpa, suli), dukkaklilar (no‘xat, mosh, yasmiq), yong‘oqlar (bodom, funduq) va urug‘lar (zig‘ir, chiyа) kiradi. Asosiy ANO turlari — fitatlar, taninlar, lektinlar, proteaza ingibitorlari va oksalatlar hamda ularning ozuqa moddalari, vitaminlar, minerallar hazm bo‘lishiga va glikemik indeksga salbiy ta’siri tahlil qilinadi. Shuningdek, oldindan bartaraf etishning samarali usullari — issiqlik bilan ishlov berish, fermentatsiya, undirish va ekstraksiya jarayonlari muhokama qilinadi, ularning samaradorligi va xavflari baholanadi.


Adabiyotlar

  1. Зверев С.В. Сбалансированный состав многокомпонентных круп в условиях концепции адекватного питания/С.В.Зверев, О.В. Политуха// Пищевые системы. – 2022. - №5(3). – С. 185-194.
  2. Анорбоев Ж.А. Сахарный диабет: эпидемия столетия/ Ж.А.Анорбоев, Ш.Т.Умиров, О.Р. Салайдинов, Г.С.Тогаева// Science and Education. – 2023. - №4(5). – С.555–564. Retrieved from.- https://openscience.uz/index.php/sciedu/ article/view/5756.
  3. Бабенко Г.А. Влияние различного содержания се лена в пище на рост трансплантированных и химически индуцированных опухолей / Г.А. Бабенко, И.П. Погрибный // Вопросы питания. - 1986. - № 1. - С. 65 - 70.
  4. Фролов Д.И., Назарова Е.И. Пищевые и антипитательные вещества семян фасоли/Д.И. Фролов// Инновационная техника и технология. -2023. -Т. 10, №4. - С. 32–37.
  5. Антипитательные факторы питания. – URL: http://xn----7sbbhn4brhhfdm.xn--p1ai/antialimentarnyie-faktoryi-pitaniya.html (дата обращения: 03.12.2025).
  6. Elmurodova A.S. Ko‘pkomponentli yormalar uchun potensial xom ashyoning antinutrient omillari va ularni profilaktik bartaraf qilish usullari / Elmurodova A.S., Atamuratova T.I., Ergasheva X.B. // Fan va texnologiyalar taraqqiyoti. Ilmiy-texnikaviy jurnal. – 2025. – №3. – B. 203-207b.
  7. Lestienne I., Icard-Vernière C., Mouquet C., Treche S. Don va dukkakli o‘simliklar urug‘larini ivitishning temir, rux, fitat miqdoriva in vitro eruvchanligiga ta’siri // Food Chemistry. – 2005. – T.89, №1. – B. 65–71. – URL: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/ (murojaat qilingan sana: 03.12.2025).
  8. Vasconcelos I.M., Oliveira J.T.A. O‘simlik lektinlarining anti-oziqaviy xususiyatlari // Toxicon. – 2004. – T.44, №4. – B. 385–403. – URL: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/ (murojaat qilingan sana: 03.12.2025).Schofield P., Mbugua D.M., Pell A.N. Analysis of condensed tannins: a review // Animal Feed Science and Technology. -2001. -Vol. 91, Iss. 1–2.- P. 21–40. - URL: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/ (дата обращения: 03.12.2025).
  9. Noonan S.C., Savage G.P. Oziq-ovqat mahsulotlaridagi oksalat miqdori va uning insonlarga ta’siri // Asia Pacific Journal of Clinical Nutrition. – 1999. – T. 8, №1.– B. 64–74. URL: https://apjcn.nhri.org.tw/server/APJCN/8/1/64.pdf (murojaat qilingan sana: 03.12.2025).
  10. Рогов И.А., Антипова Л.В., Дунченко Н.И., Жеребцов Н.А. Химия пищи: учебник. Москва: КолосС, 2007. -776 с. URL: https://www.books.ru/books/khimiya-pishchi-uchebnik-671866/ (дата обращения: 03.12.2025).
  11. Кочеткова А.А., Тутельян В.А. Ферментированные продукты питания. Москва: ДеЛи принт, 2009. -256 с. URL: https:// www.books.ru/books/fermentirovannye-produkty-pitaniya-672089/ (дата обращения: 03.12.2025).
  12. Поздняковский В.М. Гигиенические основы питания, качество и безопасность пищевых продуктов. -Санкт-Петербург: ГИОРД, 2010. -512 с. -URL: https://www.books.ru/books/gigienicheskie-osnovy-pitaniya-kachestvo-i-bezopasnost-pishchevykh-produktov-672345/ (дата обращения: 03.12.2025).
  13. Тутельян В.А., Княжев В.А., Суханов Б.П., Соколов А.И., Кудашева В.А., Кочеткова А.А. Микронутриенты в питании здорового и больного человека.- Москва: Колос, 2002. -424 с. URL: https://www.books.ru/ books/mikronutrienty-v-pitani-zdorovogo-i-bol-nogo-cheloveka-672456/ (дата обращения: 03.12.2025).
  14. Тутельян В.А., Спиричев В.Б. Обогащение пищевых продуктов витаминами и минеральными веществами. - Москва: Колос, 2004. - 544 с. - URL: https://www.books.ru/books/obogashchenie-pishchevykh-produktov-vitaminami-i-mineralnymi-veshchestvami-671234/ (дата обращения: 03.12.2025).
  15. Кочеткова А.А. Диетология. — Москва: Медицина, 2006. - 352 с. - URL: https://www.books.ru/books/dietologiya-673456/ (дата обращения: 03.12.2025).
  16. Тутельян В.А. Нутрициология: учебник для вузов. — Москва: Дели принт, 2008. - 368 с. - URL: https://www.books.ru/books/nutritsiologiya-uchebnik-dlya-vuzov-674567/ (дата обращения: 03.12.2025).
  17. Низкопуриновая диета: при подагре и гиперурикемии. – URL: https://eurecamed.com.ua/ru/services/low_purine_diet (дата обращения: 03.12.2025).
  18. Фролов В.Ю. Классификация способов инактивации антипитательных веществ/В.Ю. Фролов, Д.П. Сысоев, Г.Г. Класнер, С.С. Горб//World Science. – 2016. – №4(8), Vol.1.- Р.39-43.
  19. Фролов В.Ю. Классификация кормораздатчиков /В.Ю. Фролов, М.И. Туманова // Техника и оборудование для села. – 2013. - № 7. – С.18-19.
  20. Петунина И.А. Аналитический обзор механизации разделения вороха початков /И.А. Петунина, Е.А. Котелевская // Вестник Рязанского государственного агротехнологического университета имени П.А. Костычева.-2015.- №4 (28). - С.82-84.
  21. Rahman M. Extrusion of Feed/Feed Ingredients and Its Effect on Digestibility and Performance of Poultry: A Review/М.Rahman, А. Rehman, Zhang Xing Long., Х.Chuanqi// International Journal of Current Microbiology and Applied Sciences. – 2015. – №4(4). – Pp. 48-61.
  22. Дягелева А.С. Влияние экструдирования на химический состав кормов/ А.С. Дягелева, В.А. Галкин, Н.В. Воробьева// Основные направления кардинального роста эффективности АПК в условиях цифровизации. Сборник материалов Международной научно-практической конференции. – 2019. – С. 309-312.
  23. Mian Riaz. Extrusion Processing of Oilseed Meals for Food and Feed Production/ Mian Riaz// Bailey's Industrial Oil and Fat Products. – 2020. – Pp. 1-34.