YALPIZDOSHLAR OILASINING O‘RGANILISH DARAJASI VA DORIVORLIK XUSUSIYATLARI.
Oltiboyeva M. G.
Annotatsiya
So‘ngi ma’lumotlarga qaraganda Respublikamizda 4500 dan ortiq gulli o‘simliklar turlari o‘sadi Bu turlar orasida dorivor o‘simliklarning ham munosib o‘rni bor. Q.X.Xaydarov Q.X.Xojimatov ma’lumotlariga ko‘ra Respublikamizning hududida 600ga yaqin dorivor o‘simliklar makon topgan . Sharqning buyuk tabibi Abu Ali ibn Sino takidlab o‘tganidek har bir o‘simlik albatta biror bir kasallikga shifo bo‘ladi.Faqat ularning izlab topish, har bir tomonlama o‘rganish lozim. Bu vazifani bajarish botaniklarni to‘g‘ridan to‘g‘ri faoliyatiga kiradi. O‘tgan asrda fan texnikaning tez suratlar bilan o‘sib borish sanoatning ham rivojlanishga zamin bo‘ldi.O‘z navbatida farmaseftika sanoatda ham yangilanishlar bilan bu anchagina resurslarni ham tejab qolish imkoniyatini beradi. Ko‘rsatadiki ko‘pchilik bemorlarda ayrim kimyoviy dorivor vositalarda nisbatan sezgirlik (alergiya) paydo bo‘ladi bu esa keyinchalik boshqa sog‘lom a’zolarni ham faoliyatiga salbiy tasir ko‘rsatadi. Ana shunday muammolarni keltirib chiqaradigan dori vositalarni iloji boricha tabiiy mahsulotlardan o‘simlik hayvon va mikroorganizimlardan tayyorlash zamon talabiga aylanadi. Bu yuksak vazifani bajarish uchun botaniklar, kimyogarlar, geograflar, xomashyoshunoslar shu sohani rivojlanishga birgalikda hissa qo‘shish lozimligini tushinib yetishdi. Hozirda dunyodagi jami dori vositalarning 30% ni o‘simliklardan tayyorlashgan preparatlar tashkil etadi.Aholi sonining ortib borishi dori vositalarga talabini ham keskin oshishga omil bo‘lib hisoblanadi. Yuqorida aytib o‘tilganlarni hisobga olib o‘simliklardan dori preparatlarni tayyorlashga katta ahamiyat berilmoqda o‘tgan asrlarda ayrim dorivor o‘simliklar sanoat miqyosida yig‘ish avj oldi, natijada ko‘plab dorivor o‘simliklar noyoblashib hatto ayrimlari topib bo‘lmaydigan darajada yo‘qolib ketdi.
Adabiyotlar
- Abu Ali ibn Sino - “Tabiiy fanlar asoslari”, “Oddiy dorilar kitobi” Tosh .1956 c.45-49
- Акопов.И.Э. –Кровоостанавливающие растения, (Кровоостанавливающие растения и другие лечебные свойства их). Ташкент, 1977, с.257.
- Аненков. Н. –Ботанический словарь. СПБ, 1878 c.46-49
- Бейдман И.Н Изучение фенологии растиний (В. КН Половая геобатаника) М-л т 2.с 333 – 336
- Борщов И.Г материалы для ботаничиской географии Аралокаспийского края Зан Академии наук .М .7.1865.c.74-82
- Бутков А Я растительность гор ходж-кургун-Ата Таш.комитет наук УзССР 1938 c.58-65
- Лагохилус шисовый (Salvia gypceus vved) его биология и анатомо- морфалогический особинности Афтореферат хаид Дисс Самарканд 1978 с.28
- Икрамов М.И-род лагохилус Средней Азии .Фан . Ташкент 1976 .с.28
- Икрамов.М.И. – К изучению биологии и экологии зайцегуба кштутского. Бюлл. Флав. Бот. Сада АН СССР, вып .58, Наука, К.-Л., 1965, с. 93-96.
- .Икрамов.М.И., Чиж М.И.–Содержание эферного масла в некоторых видах зайцегуба (сем. Labiatae). Растит. Ресурсы. Л. , 1967, том III,вып.2., с.244-248.
- Икрамов М.И зайцегуб зарафшанский запасы. Тезисы докладов 1 Республиканской конферинции молодыих ученых вопросы ботанечиских исследований в Узбекистане изд-во Фан Ташкент 1977. 2 стр.
- Икрамов М.И. Нормуродов Х.Н Изучения запасов сирья Salvia inebrianus L., Achilliea mellifolium L. в Самаркандской област Растительные ресурсы Т 23 вып 2. Санкт – Петирбург 2004 .с 184-185.
- Кабринг О. 3 –краткая заменых о видах рода Salvia винде секции инермес сов. Бот.6. 1936 .с.154 -160.
- Камаров О.Э – Новый представитоль рода Salvia bange из Средньй Азии . Бот 1938 т 23 вып 3 . с 217-218
- Ларин И .В Кормовые растения СССР Растительное сры СССР 1957.c.154
- Лaрин. И.В., Агабабян И.М., Работнов Т.А. – Кормовые растения снекосов и пастбищ СССР. М-Л.: Сельхозлит. 1926 Т.3. 879 с.
- Медведова Р.Г – Анатомическое исследовани зайцегуба вопосисмою Salvia hirtus .B.сб Лекарственные растения Казакстана Алма-Ата .1966.c.255
- Меркулович Н.А. – Растительность Западной части Зарафшанского хребта и гиссарского, примыкающего к Зарафшанскому в области Хозрет-Султата. Труды Узбекс. гос. ун-та, 7 Самарканд, 1936. C.45
- Нормуродов Х.Н Лагохилуснинг халк ва илмий табобатда кулланиши халкаро Ибн Сино журналидан 2002 й c.12
- Нормуродов Х.Н Икрамов М .И Юлдашева А.С.-Новые лекарстверрьй растиния - зайцегуб кштутский и зайцегуб зарафшанский Ташкент Мехнат 1992й c.45-46
- Пулатова Т.П Анатомическое страниние травы Salvia inebrianus Аптечное депо .т 4 1959.c.110-112
- Пулатова .Т.П Фармокологическое изучения некоторыс выдов лагохилуса Автореферат канд.дисс .Ташкент 1961 . с .21.
- Сахобиддинов С .С –Дикорастущи лекарственные растения Средньй Азии -Ташкент 1948 -й.с.216
- Серебрякова Т.И – Морфология вектащевных органов высших растений . Советская наука М 1952 .с. 390.
- Тахтаджян А.Л. –Система и филогения цветковых растений. Семество Labiatae (Lamiaceae). М.-Л., 1966, с. 449-450.
- Дугенко Б.А.Гербарий Туркестанскьй флоры . Т . 32 – вып .1. - .М . 1912 – с . 1 – 13.