IKKILAMCHI POLIETILENTEREFTALATNI DIETILENGLIKOL ISHTIROKIDA ALKOGOLIZ QILISHNING KIMYOVIY-TEXNOLOGIK ASOSLARI.

Najmiddinov S. S. & Cho‘liyev J. R.


Annotatsiya

Polimer materiallardan foydalanishning ortishi natijasida plastik chiqindilar hajmi keskin oshgan bo‘lib, bu global ekologik muammolardan biri hisoblanadi. Ayniqsa, polietilentereftalat (PET) mahsulotlari qisqa muddatli foydalanish davriga ega bo‘lib, ularning to‘planishi atrof-muhitga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Shu bois PET chiqindilarini samarali qayta ishlash va ikkilamchi xomashyo sifatida foydalanish dolzarb ilmiy-texnologik vazifa hisoblanadi. Ikkilamchi PETni qayta ishlashning istiqbolli usullaridan biri kimyoviy qayta ishlash bo‘lib, u polimer zanjirini parchalaydi va past molekulali yoki funksional mahsulotlar olish imkonini beradi. Alkogoliz jarayoni texnologik qulayligi, nisbatan yumshoq sharoitlarda amalga oshirilishi va qimmatli mahsulotlar hosil qilishi bilan ajralib turadi. Xususan, dietilenglikol ishtirokida olib boriladigan alkogoliz PET molekulyar tuzilmasini samarali parchalaydi va keyingi sintezlar uchun yaroqli oligomer hamda monomer mahsulotlar hosil qiladi. Alkogoliz samaradorligi reaksiya harorati, davomiyligi, glikolning molyar nisbati va inert muhit mavjudligiga bog‘liq. Tadqiqot natijalari ikkilamchi PETni qayta ishlash jarayonini optimallashtirish va ekologik jihatdan barqaror ishlab chiqarishni rivojlantirish uchun ilmiy asos bo‘lib xizmat qiladi.


Adabiyotlar

  1. Awaja F., Pavel D. Recycling of PET. European Polymer Journal, 2005, 41, 1453–1477.
  2. Al-Sabagh A.M., Yehia F.Z., Eshaq G., Rabie A.M., ElMetwally A.E. Greener routes for recycling of polyethylene terephthalate. Egyptian Journal of Petroleum, 2016, 25, 53–64.
  3. Paszun D., Spychaj T. Chemical recycling of poly(ethylene terephthalate). Industrial & Engineering Chemistry Research, 1997, 36, 1373–1383.
  4. Nikles D.E., Farahat M.S. New motivation for the depolymerization products derived from poly(ethylene terephthalate). Macromolecular Materials and Engineering, 2005, 290, 13–30.
  5. Scheirs J. Polymer Recycling: Science, Technology and Applications. John Wiley & Sons, Chichester, 1998.
  6. Baliga S., Wong W.T. Depolymerization of poly(ethylene terephthalate) recycled from post-consumer soft-drink bottles. Journal of Polymer Science, 1989, 27, 2071–2082.
  7. Якубович А.А., Баранов В.Г. Химическая переработка полиэтилентерефталата. Пластические массы, 2004, №5, 23–27.
  8. Мухамедов Н.А., Абдуллаев Х.Ш. Вторичная переработка полиэфирных полимеров химическими методами. Химическая промышленность, 2010, №3, 45–50.
  9. Achilias D.S. Chemical recycling of PET. Macromolecular Materials and Engineering, 2007, 292, 923–930.
  10. Ульянов В.М. Технология переработки полимерных материалов. Москва: Химия, 2002.