SUV SATHINI BOSHQARISH TEXNOLOGIK JARAYONINI FORMALLASHTIRISH

Safarov E. X.


Annotatsiya

Maqolada doimiy kesimli rezervuardagi suv sathini boshqarish texnologik jarayoni matematik modellar asosida formallashtiriladi. Buning uchun massa balansi tenglamasi tuzilib, Torricelli qonuni soddalashtirilgan ko‘rinishda qo‘llanadi va birinchi tartibli chiziqli differensial tenglama ko‘rinishidagi model olinadi. Turg‘un holat atrofida kichik og‘ishlar usuli bilan chiziqlashtirish bajarilib, Laplas o‘zgarishi yordamida suv sathi og‘ishining kirish oqimiga nisbatan uzatish funksiyasi ajratib olinadi. Sonli misol orqali rezervuar kesimi va chiqish koeffitsienti berilganida tizimning vaqt doimiysi va kuchaytirish koeffitsienti hisoblanadi hamda bosqichli ta’sirga javob grafigi tavsiflanadi. Natijalar suv sathini avtomatik boshqarish tizimlarida PID‑regulyatorlarni loyihalash, barqarorlikni tahlil qilish va imitasion modellashtirish uchun formallashtirilgan modeldan samarali foydalanish mumkinligini ko‘rsatadi.


Adabiyotlar

  1. Åström, K. J., & Murray, R. M. (2012). Feedback systems: An introduction for scientists and engineers. Princeton University Press.
  2. Dubois, D., & Prade, H. (1996). An introduction to fuzzy systems. International Journal of Approximate Reasoning, 13(4), 287–319.
  3. Khusanov, B. (2020). Avtomatik boshqaruv nazariyasi asoslari. O‘zMU nashriyoti.
  4. Ljung, L. (1999). System identification: Theory for the user. Prentice Hall.
  5. Ogata, K. (2010). Modern control engineering (5th ed.). Prentice Hall.
  6. Seborg, D. E., Edgar, T. F., Mellichamp, D. A., & Doyle, F. J. (2011). Process dynamics and control (3rd ed.). John Wiley & Sons
  7. Shinskey, F. G. (1996). Process control systems: Application, design, and tuning (4th ed.). McGraw-Hill.
  8. Woolf, L. (2023). Common control loops and models for temperature and level control. In Chemical process dynamics and controls (LibreTexts).
  9. Zadeh, L. A. (1978). Fuzzy sets as a basis for a theory of possibility. Fuzzy Sets and Systems, 1(1), 3–28.
  10. Zhang, W., & Liu, J. (2020). Modeling and simulation of liquid level control systems in process industries. Journal of Process Control Engineering, 28(2), 45–57.