MATEMATIKA FANINING RIVOJLANISHI ORQALI INSONLARNING KOINOT HAQIDAGI QARASHLARI

Jo‘rayev S. S.


Annotatsiya

Mazkur maqolada matematika fanining rivojlanishi orqali insonlarning koinot haqidagi ilmiy qarashlari tahlil qilinadi. Tadqiqotda matematik modellashtirishning koinotni anglashdagi o‘rni yoritilib, xususan planetar jismlarning orbital harakati ellips va ellipsoidlar yordamida matematik jihatdan tavsiflanadi. Kepler qonunlarining analitik-geometrik asoslari, ellips tenglamasi va eksentrisitet tushunchasi koinot tuzilishini izohlashda muhim vosita sifatida ko‘rib chiqiladi. Olingan natijalar matematikaning koinotni bilishda universal ilmiy til ekanini ko‘rsatadi.


Adabiyotlar

  1. Kepler, J. Astronomia nova. Heidelberg: A. Franck, 1609. B. 45–102. – Orbital trayektoriyalar va Kepler qonunlari bo‘yicha asosiy manba.
  2. Newton, I. Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica. London: Royal Society, 1687. B. 123–178. – Nyuton mexanikasi va gravitatsiya qonunlari.
  3. Binney, J., & Tremaine, S. Galactic Dynamics. Princeton: Princeton University Press, 2008. B. 50–120. – Galaktikalar strukturalari va ellipsoid modellar.
  4. Peebles, P.J.E. Principles of Physical Cosmology. Princeton: Princeton University Press, 1993. B. 210–265. – Koinot kengayishi va kosmologik modellar.
  5. Carroll, S.M. Spacetime and Geometry: An Introduction to General Relativity. San Francisco: Addison-Wesley, 2004. B. 310–355. – Kosmologik modellar va fazoviy tuzilish tahlili.
  6. Murray, C.D., & Dermott, S.F. Solar System Dynamics. Cambridge: Cambridge University Press, 1999. B. 75–150. – Quyosh sistemasidagi trayektoriyalar va orbital modellashtirish.
  7. Hubble, E. The Realm of the Nebulae. New Haven: Yale University Press, 1936. B. 95–140. – Galaktikalar kuzatuvlari va kosmik kengayish natijalari.
  8. Liddle, A.R. An Introduction to Modern Cosmology. Chichester: Wiley, 2003. B. 60–120. – Koinot kengayishi va kosmologik konstantalar.
  9. Tolman, R.C. Relativity, Thermodynamics, and Cosmology. Oxford: Clarendon Press, 1934. B. 180–225. – Kosmologik tadqiqotlar va matematik modellar.
  10. Lovelock, J., & Kaplan, R. The Structure of Galaxies. Cambridge: Cambridge University Press, 2010. B. 15–80. – Galaktikalar ellipsoid parametrlari va yulduzlar diskini tahlil qilish.
  11. Kippenhahn, R., Weigert, A., & Weiss, A. Stellar Structure and Evolution. Berlin: Springer, 2012. B. 200–250. – Yulduzlar va galaktikalar ichki strukturasini tushuntirish.
  12. Schutz, B.F. A First Course in General Relativity. Cambridge: Cambridge University Press, 2009. B. 90–140. – Fazoviy koordinatalar va gravitatsion modellar.
  13. Ryden, B. Introduction to Cosmology. Cambridge: Cambridge University Press, 2017. B. 110–160. – Hubble qonuni va koinotning kengayishi.
  14. Prialnik, D. An Introduction to the Theory of Stellar Structure and Evolution. Cambridge: Cambridge University Press, 2000. B. 130–180. – Yulduzlar va galaktikalar tuzilishini tahlil qilish.