ASINXRON DVIGATEL ISH REJIMLARINI ROSTLASH ORQALI MARKAZDAN QOCHMA NASOSLARNING BEP DA ISHLASHINI TA’MINLASH
Berdiyev U. T., Samatov N. A. & Mamajonov X. A.
Annotatsiya
Ushbu maqolada asinxron elektr dvigatel ish rejimlarini rostlash orqali markazdan qochma nasos agregatlarining optimal ishchi nuqtada (BEP — Best Efficiency Point) ishlashini ta’minlash masalasi tadqiq etilgan. Nasos agregatlarining amaliy ekspluatatsiyasi jarayonida ishchi nuqtaning BEP dan chetlanishi energiya samaradorligining pasayishiga, elektr energiyasi sarfining ortishiga hamda mexanik va gidravlik yo‘qotishlarning kuchayishiga olib kelishi ko‘rsatib berilgan. Tadqiqotda nasos va quvur tizimi xarakteristikalari, shuningdek, asinxron dvigatelning elektromexanik xususiyatlari yagona tizim sifatida tahlil qilingan. Asinxron dvigatel aylanish tezligini chastota o‘zgartirgich yordamida rostlash orqali nasos xarakteristikasini tizim qarshilik xarakteristikasiga moslashtirish va ishchi nuqtani BEP ga yaqinlashtirish imkoniyati asoslab berilgan. Olingan natijalar BEP rejimida ishlash nasos agregatlarining foydali ish koeffitsientini oshirishini, elektr energiyasi solishtirma sarfini kamaytirishini hamda ekspluatatsion barqarorlikni yaxshilashini tasdiqlaydi. Tadqiqot natijalari suv ta’minoti va irrigatsiya tizimlarida energiya tejamkor nasos agregatlarini boshqarish tizimlarini ishlab chiqishda qo‘llanilishi mumkin.
Adabiyotlar
- Karassik, I. J., Messina, J. P., Cooper, P., & Heald, C. C. (2008). Pump Handbook (4th ed.). McGraw-Hill, New York.
- Gülich, J. F. (2014). Centrifugal Pumps. Springer, Berlin–Heidelberg.
- https://doi.org/10.1007/978-3-642-12824-0
- Stepanoff, A. J. (1993). Centrifugal and Axial Flow Pumps. Krieger Publishing Company, Florida.
- Boldea, I., & Nasar, S. A. (2010). Electric Drives. CRC Press, Boca Raton.
- Bose, B. K. (2017). Power Electronics and Motor Drives: Advances and Trends. Academic Press, Elsevier.
- Sulzer Pumps. (2010). Centrifugal Pump Handbook. Sulzer Ltd., Winterthur.
- Pereira, J. L., & Souza, Z. J. (2012). Energy efficiency improvement of pumping systems through variable speed drives. Energy Efficiency, 5(1), 11–21.
- https://doi.org/10.1007/s12053-011-9121-5
- Ahonen, T., & Laitinen, J. (2015). Estimation of centrifugal pump operating point based on motor electrical signals. IEEE Transactions on Industrial Electronics, 62(5), 2924–2932. https://doi.org/10.1109/TIE.2014.2364532
- Yang, S., Kong, F., & Chen, Y. (2018). Optimal efficiency control of centrifugal pump systems based on variable frequency drive. Applied Energy, 230, 1313–1324. https://doi.org/10.1016/j.apenergy.2018.09.041
- Abdelmalek, S., Chaabene, M., & Derbel, N. (2016). Fuzzy logic control of centrifugal pump for efficiency optimization. Energy Conversion and Management, 122, 265–276. https://doi.org/10.1016/j.enconman.2016.05.076
- Nasir, A., & Riaz, M. (2019). Energy-efficient operation of centrifugal pumps using variable speed control. Journal of Cleaner Production, 210, 748–758.
- https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2018.11.053
- Kim, J., Park, J., & Lee, S. (2020). BEP-based adaptive control of pump systems using induction motor drives. IEEE Access, 8, 118746–118757.
- https://doi.org/10.1109/ACCESS.2020.3004723
- Norboev, A. E. (2024). Speed regulation of asynchronous machines using mathematical modeling. ResearchGate. https://www.researchgate.net
- Samatov, N. A. (2023). Research of a controlled asynchronous electric drive in dynamic modes. Agriculture of Uzbekistan, Special Issue (2), 45–52.
- Karimjonov, D., Makhsudov, M., Xalimjanov, A., Abdukhalilov, D., Axmedov, D., & Mamajonov, X. (2024). Modeling the structures of three-phase asynchronous motor reactive power variations. AIP Conference Proceedings, 3244(1), 060018. https://doi.org/10.1063/5.0201234