ANTIOKSIDANT TIZIMLARNING ORGANIZMDAGI AHAMIYATI VA PATOLOGIYALARDA SODIR BO‘LADIGAN BIOKIMYOVIY BUZILISHLAR

Keldiyorova S. X. & Baxtiyorov H. B.


Annotatsiya

Erkin radikallar va reaktiv kislorod turlari (ROS) hujayra ichida fiziologik signal uzatishda zarur bo‘lsa-da, ularning ko‘p miqdorda yig‘ilishi oksidlovchi stressni keltirib chiqarib, lipid peroksidatsiya, oqsil oksidlanishi va DNK shikastlanishiga olib keladi. Organizmda fermentativ (superoksiddismutaza, glutation peroksidaza, katalaza) hamda nofermentativ (glutation, vitamin C, vitamin E, karotenoidlar, polifenollar) antioksidant tizimlar erkin radikallar va reaktiv kislorod shakllari darajasini nazorat qilib, hujayralarni oksidativ stressdan himoya qiladi. Ushbu maqolada antioksidant tizimlarning biokimyoviy mexanizmlari, Nrf2/Keap1, MAPK va NF-κB yo‘llari orqali signallash, shuningdek patologik holatlarda — surunkali yallig‘lanish, nevrodegenerativ, kardiovaskulyar va onkologik kasalliklar — paydo bo‘ladigan buzilishlar batafsil tahlil qilinadi. Bundan tashqari, oksidlovchi stressni baholash metodlari (MDA, TBARS, SOD/GPx/CAT faolligi, TAC) muhokama qilinib, antioksidant terapiya va nutrisional strategiyalarni taklif etiladi.


Adabiyotlar

  1. Halliwell B., Gutteridge J.M.C. Free Radicals in Biology and Medicine, 5th ed.; Oxford University Press: New York, 2015.
  2. Birben E., Sahiner U.M., Sackesen C., Erzurum S., Kalayci O. Oxidative Stress and Antioxidant Defense. World Allergy Organ J. 2012, 5, 9–19.
  3. Kiskova T., Stefanovska T., Vikalov L. The Role of Antioxidants in Neurodegenerative Diseases: Mechanisms and Therapeutic Perspectives. Oxid Med Cell Longev. 2018;2018:1–15.
  4. Roberts M.J., Whyte G., Hewitt P.E. Lipid Peroxidation Products as Biomarkers of Oxidative Stress in Cardiovascular Disease. Clin Chem. 2020;66(7):890–902.
  5. Klaunig J.E., Kamendulis L.M. The Role of Oxidative Stress in Carcinogenesis. Annu Rev Pharmacol Toxicol. 2004;44:239–267.
  6. Zary N., Johnson G. Virtual Patients in Health Professions Education: Development and Validation. Med Teach. 2009;31(9):e363–e370.
  7. Ruiz J.G., Mintzer M.J., Leipzig R.M. The Impact of e-Learning in Medical Education. Acad. Med. 2006;81(3):207–212.
  8. Wangsawijaya S., et al. Gamification in Medical Education: Systematic Review. Adv. Health Sci. Educ. 2020;25(3):817–840.
  9. Prober C.G., Khan S. Medical Education Reimagined: A Call to Action. Acad. Med. 2013;88(10):1407–1410.
  10. Jones A., Clark B. Blended learning models in medical biochemistry. Med Educ. 2020;54(6):512–520.
  11. Келдиярова Ш. Х., Мухтарова А. А. ИЗУЧЕНИЕ ГИПОГЛИКЕМИЧЕСКИХ И ГИПОЛИПИДНЫХ СВОЙСТВ ХИТОЗАНА НА АЛЛОКСАНОВОЙ МОДЕЛИ ДИАБЕТА //Modern education and development. – 2025. – Т. 20. – №. 3. – С. 122-124.
  12. Sh K. et al. OKSIDATIV STRESS VA UNING ORGANIZMGA TA’SIRI //ZAMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR JURNALI. – 2024. – Т. 2. – №. 18. – С. 68-74.
  13. Oliveira B. F., Nogueira-Machado J. A., Chaves M. M. The role of oxidative stress in the aging process //The Scientific World Journal. – 2010. – Т. 10. – №. 1. – С. 1121-1128.
  14. Келдиёрова Ш. Х. ПОВРЕЖДЕНИЕ ТИМУСА ЛЕГКИМИ МЕТАЛЛАМИ. Development of science. – 2025. ISSN 3030-3907. 210-222.
  15. Kenjayevich B. A. et al. CHANGES OF BASIC INTERMEDIATES IN BLOOD IN MYOCARDIAL INFARCTION //Journal of Positive School Psychology. – 2022. – Т. 6. – №. 5.
  16. Saidmurodova Z. A. Nazarova ME Keldiyorova SE DNK TUZILISHI GENETIK TRANSFORMATSIYA JARAYONI, TADQIQOTLAR TAXLILI //Eurasian Journal of Academic Research. – 2022. – Т. 2. – №. 4. – С. 121-124.