MIRZACHOL TUMANI SHARQIY HUDUDLARINING SUG‘ORILADIGAN MAYDONLARIDAN OLINGAN SHO‘R TUPROQLARNING TUZ TARKIBINI TADQIQ ETISH

Tog‘asharov A. S., Lei W. ., Sidikov A. A., Xushvaqtov M. I. & Ergashev N. Z.


Annotatsiya

Ushbu tadqiqot Jizzax viloyati Mirzacho‘l tumanining sharqiy hududlarida joylashgan sug‘oriladigan sho‘rlangan tuproqlarning kimyoviy va mineralogik tarkibini o‘rganishga bag‘ishlangan. Tadqiqot obyekti sifatida tuproqning 0–100 sm chuqurlikdagi qatlamlaridan olingan namunalar tanlab olindi. Izlanishlarda kukunli rentgenfaza tahlili, konduktometriya hamda titrimetrik va kompleksometrik usullar qo‘llanildi. Natijalar tuproqlarda kvarts, gil minerallari (smektit, illit, kaolinit), kalsit va gipsning keng tarqalganligini ko‘rsatdi. Elektr o‘tkazuvchanlik ko‘rsatkichlari yuzaki qatlamlarda yuqori bo‘lib, chuqurlashgan sari kamayib borishi aniqlandi. Ion tarkibi bo‘yicha xlorid anioni ustun bo‘lib, sho‘rlanishning asosan xlorid tipiga mansubligini tasdiqlaydi. Tadqiqot natijalari Mirzacho‘l hududida sho‘rlanish jarayonining vertikal zonalanishini va uning qishloq xo‘jaligi ekinlari unumdorligiga salbiy ta’sirini baholashda muhim ilmiy asos bo‘lib xizmat qiladi.


Adabiyotlar

  1. Shahid, S.A. Developments in salinity assessment, modeling, mapping, and monitoring from regional to submicroscopic scales. In Developments in Soil Salinity Assessment and Reclamation—Innovative Thinking and Use of Marginal Soil and Water Resources in Irrigated Agriculture; Shahid, S.A., Abdelfattah, M.A., Taha, F.K., Eds.; Springer: Dordrecht/Heidelberg, Germany; New York, NY, USA; London, UK, 2013; pp. 3–43.
  2. Ахмедов А.У. Суғориладиган тупроқларнинг мелиоратив-экологик ҳолати / Фарғона водийси суғориладиган тупроқларининг хоссалари, экологик-мелиоратив ҳолати ва маҳсулдорлиги / Монография. - Тошкент: «Navro‘z» нашриёти, 2017. - IV-боб. - 150-235 б.
  3. А.И.Бутаков. Дневник записки плавания по Аральскому морю в 1848-1849гг. / Изд-во АН Узбекистана, 1953. – Ташкент – С.13-54.
  4. Kattaeva G.N., Ismonov A.J. Salt marshes formed on tҳe drained bottom of tҳe Aral Sea // Journal "Scientific Review". (Biological sciences). – Moscow, 2022, No. 4, – p.112-117.
  5. Mirzambetov A.B., Ahmedov A.U. Ecological-meliorative state of soil of the Beruniy region // 2020/31/12. International Journal for innovative research in multidisciplinary field. Volume-6, Issue -12, Dek -2020. Monthiy, Peer-Reviewed, Refereed, Indexed Journal with IC Value: 86, 87. Page No. 155-158.
  6. Axatov A. Sho‘rtoblashgan gidromorf tuproqlarda qo‘llanilgan meliorantlarning singdirish sig‘imi va singdirilgan asoslar tarkibiga ta’siri. O‘zbekiston qishloq xo‘jaligi jurnali. Agroilm ilovasi. – Toshkent, 2015. – B. – 51-53.
  7. Turdimetov Sh.M., Xudayberdiyeva Z.A. Mirzacho‘lning turli yotqiziqlarida shakllangan tuproqlarning granulometrik tarkibi va agrokimyoviy xossalari. Tuproqshunoslik va agrokimyo ilmiy jurnali. – Toshkent, 2025. №3 – B. – 48-53.
  8. GOST 12257-77. Sodium chlorate. Tech. conditions (Publishing house of standards, 1987).
  9. Kolorimetrik usul yordamida suvning qattiqligini aniqlash. Educational Research in Universal Sciences ISSN: 2181-3515 VOLUME 2 | SPECIAL ISSUE 16 | 2023
  10. Шварценбах Г., Флашка Г. Комплексонометрическое титрование. // М.: Химия, 1970. — 360 с.
  11. GOST 31957–2012 “Voda. Metody opredeleniya shchelochnosti i massovoy kontsentratsii karbonatov i gidrokarbonatov”
  12. Tomsk Polytechnic University. Рентгенофазовый анализ: Методические указания… — Томск, 2007. — 40 с.
  13. ГОСТ 26423-85. Почвы. Методы определения удельной электрической проводимости, pH и плотного остатка водной вытяжки.