YIRIK SUV HAVZALARINING EKOLOGIK VA TEXNOGEN XAVFSIZLIGINI TA’MINLASHDA INTELLEKTUAL ROBOTOTEXNIK TIZIMLARDAN FOYDALANISHNING TIZIMLI-TAHLILIY ASOSLARI
Xakimov U. M.
Annotatsiya
Mazkur maqolada yirik suv havzalarining ekologik va texnogen xavfsizligini ta’minlash masalalari intellektual robototexnik tizimlarni qo‘llash asosida tizimli-tahliliy yondashuv orqali o‘rganilgan. Tadqiqot doirasida ekologik va texnogen xavf manbalari aniqlanib, ularni real vaqt rejimida monitoring qilishda avtonom suvosti va suv usti robotlari, sensor tarmoqlari hamda sun’iy intellekt asosidagi tahlil algoritmlarining imkoniyatlari tahlil qilindi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, intellektual robototexnik monitoring tizimlari xavfli holatlarni erta bosqichda aniqlash, ularning rivojlanishini prognozlash va tezkor boshqaruv qarorlarini qabul qilish samaradorligini sezilarli darajada oshiradi. Tizimli-tahliliy yondashuv ekologik va texnogen xavflarni o‘zaro bog‘liq tizim sifatida baholash imkonini berib, suv havzalarining barqaror xavfsizligini ta’minlashda muhim metodologik asos bo‘lib xizmat qiladi.
Adabiyotlar
- Akyildiz, I. F., Pompili, D., & Melodia, T. (2005). Underwater acoustic sensor networks: Research challenges. Ad Hoc Networks, 3(3), 257–279.
- https://doi.org/10.1016/j.adhoc.2005.01.004
- Bishop, C. M. (2006). Pattern recognition and machine learning. Springer.
- https://doi.org/10.1007/978-0-387-45528-0
- Caccia, M. (2018). Autonomous surface and underwater vehicles for environmental monitoring. Annual Reviews in Control, 46, 52–64.
- https://doi.org/10.1016/j.arcontrol.2018.10.002
- Checkland, P. (2019). Systems thinking, systems practice. Wiley.
- Corke, P., Dunbabin, M., Grinham, A., et al. (2010). Environmental wireless sensor networks. Proceedings of the IEEE, 98(11), 1903–1917.
- https://doi.org/10.1109/JPROC.2010.2060198
- Dunbabin, M., & Marques, L. (2012). Robots for environmental monitoring: Significant advancements and applications. IEEE Robotics & Automation Magazine, 19(1), 24–39. https://doi.org/10.1109/MRA.2011.2181683
- García, R., & Escartín, J. (2018). Autonomous underwater vehicles for environmental monitoring: Challenges and opportunities. Ocean Engineering, 165, 58–69. https://doi.org/10.1016/j.oceaneng.2018.07.018
- Gubbi, J., Buyya, R., Marusic, S., & Palaniswami, M. (2013). Internet of Things (IoT): A vision, architectural elements, and future directions. Future Generation Computer Systems, 29(7), 1645–1660. https://doi.org/10.1016/j.future.2013.01.010
- OECD. (2019). Water risks and future challenges. OECD Publishing.
- https://doi.org/10.1787/74e3c1a3-en
- Russell, S., & Norvig, P. (2021). Artificial intelligence: A modern approach (4th ed.). Pearson.
- Tokekar, P., Vander Hook, J., Mulla, D., & Isler, V. (2016). Sensor planning for a symbiotic UAV and UGV system for precision agriculture. IEEE Transactions on Robotics, 32(6), 1498–1511. https://doi.org/10.1109/TRO.2016.2593528
- UNESCO. (2021). Water security and ecosystem sustainability. UNESCO Publishing.
- United Nations Environment Programme (UNEP). (2022). Freshwater ecosystems under pressure. UNEP.
- World Bank. (2020). Quality unknown: The invisible water crisis. World Bank Publications.
- Zhang, Y., Li, X., & Wang, H. (2020). Intelligent robotic systems for water environment monitoring: A review. Journal of Environmental Management, 256, 109921. https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2019.109921