MASHINASOZLIKNING KUCHLANISH-DEFORMATSIYALANISH OBYEKTLARINING FUNKSIONAL HOLATINI OSHKOR BO‘LMAGAN FUNKSIYALARDAN FOYDALANIB MATEMATIK MODELLASHTIRISH

Yakubov S. X. & Jomurodova Z. U.


Annotatsiya

Ushbu maqolada mashinasozlik obyektlarining kuchlanish-deformatsiyalanish holatini matematik modellashtirish masalalari ko‘rib chiqilgan. An’anaviy hisoblash usullari, jumladan chekli elementlar usuli (ChEU) va chekli farqlar usuli (ChFU), muhandislikda keng qo‘llanilgan bo‘lsa-da, ularning hisoblash samaradorligi va aniqligi ba’zi holatlarda yetarli darajada bo‘lmaydi. Shu sababli, sun’iy intellekt (SI) texnologiyalaridan foydalanish muhim yo‘nalishlardan biriga aylanmoqda.Maqolada neyron tarmoqlar, mashina o‘rganish algoritmlari, genetik algoritmlar va mustahkam o‘rganish kabi ilg‘or yondashuvlarning tahlili berilgan. Neyron tarmoqlar materiallarning mustahkamligi va charchoq chegaralarini oldindan prognoz qilish uchun ishlatilsa, genetik algoritmlar optimal dizayn va material parametrlarini tanlash imkonini beradi. Mustahkam o‘rganish algoritmlari esa real vaqt rejimida deformatsiya jarayonlarini boshqarish va nazorat qilishda samarali bo‘lishi mumkin.Maqolada ushbu texnologiyalarning afzalliklari, cheklovlari, an’anaviy usullar bilan taqqoslanishi hamda mashinasozlik sanoatida amaliy qo‘llanilishi haqida batafsil ma’lumot berilgan. Sun’iy intellekt yondashuvlarining ishlatilishi modellashtirish jarayonini tezlashtirish, tahlil natijalari aniqligini oshirish va tajriba o‘tkazish xarajatlarini kamaytirish imkonini beradi.Kelajakda SI asosida modellashtirish metodlarini yanada rivojlantirish, murakkab konstruktsiyalar uchun ilg‘or optimallashtirish usullarini joriy etish va real vaqt rejimida ishlaydigan aqlli nazorat tizimlarini ishlab chiqish muhim vazifalardan biri bo‘lib qolmoqda.


Adabiyotlar

  1. Bathe K. J. Finite Element Procedures. – Prentice Hall, 2006.
  2. Boresi A. P., Schmidt R. J. Advanced Mechanics of Materials. – Wiley, 2003.
  3. Clough R. W., Penzien J. Dynamics of Structures. – McGraw-Hill, 2003.
  4. Cook R. D., Malkus D. S., Plesha M. E. Concepts and Applications of Finite Element Analysis. – Wiley, 1989.
  5. Hughes T. J. R. The Finite Element Method: Linear Static and Dynamic Finite Element Analysis. – Dover Publications, 2000.
  6. Reddy J. N. An Introduction to the Finite Element Method. – McGraw-Hill, 2005.
  7. Timoshenko S. P. Strength of Materials. – Van Nostrand Reinhold, 1953.
  8. Zienkiewicz O. C., Taylor R. L. The Finite Element Method. – Butterworth-Heinemann, 2000.
  9. Zohdi T. I., Wriggers P. Introduction to Computational Micromechanics. – Springer, 2005.