CHUQUR RUDA KONLARIDA BORT TURG‘UNLIGINI BAHOLASH VA UNGA TA’SIR ETUVCHI KON-GEOLOGIK HAMDA GEOMEXANIK OMILLARNI TAHLIL QILISH
Ravshanov Z. Y., Kadirkulov D. I., Raxmonov F. F., Karamanov A. N., Bekmuratov A. O. & Embergenov A. P.
Annotatsiya
Mazkur maqolada chuqur ruda konlarida karyer bortlarining turg‘unligini baholash va unga ta’sir etuvchi asosiy kon-geologik hamda geomexanik omillar kompleks tarzda tahlil qilingan. Chuqurlik ortishi bilan tog‘ massividagi tabiiy kuchlanishlarning qayta taqsimlanishi, tektonik buzilishlar, darzdorlik darajasi va gidrogeologik sharoitlar bort barqarorligiga sezilarli ta’sir ko‘rsatishi aniqlangan. Tadqiqot jarayonida tog‘ jinslarining fizik-mexanik xossalari, koʻchish yuzalarining shakllanish mexanizmlari va deformatsiya zonalarining rivojlanish qonuniyatlari o‘rganildi. Bortning turg‘unlik koeffitsientini aniqlash uchun muvozanat sharti asosida hisoblash usullari qo‘llanildi hamda xavfli uchastkalarni prognozlash mezonlari ishlab chiqildi. Olingan natijalar chuqur karyerlarni loyihalashda optimal bort burchagini tanlash, ko‘chki xavfini kamaytirish va kon ishlarini xavfsiz olib borishni ta’minlash uchun ilmiy-amaliy asos bo‘lib xizmat qiladi.
Adabiyotlar
- Каримов Б.Р., Ниязов А.А. Оchiq konlarda bort barqarorligini baholash usullari // Konchilik xabarnomasi. – Toshkent, 2020. – №3. – B. 28–34.
- Абдурахмонов Х.Х. Kon jinslari mexanikasi. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2016. – 256 b.
- Mavlonov O., Tursunov S. Chuqur karyerlar geotexnik monitoringi va deformatsiyalarni prognozlash // ToshDTU ilmiy axboroti. – 2021. – №2. – B. 62–69.
- Ермолович Е.А., Баранов В.Н. Геомеханическое обоснование устойчивости бортов глубоких карьеров // Горный информационно-аналитический бюллетень. – 2018. – №7. – С. 45–52.
- Борисов А.А. Механика горных пород и массивов. – М.: Горная книга, 2008. – 420 с.
- Кузьмин Е.В., Ржевский В.В. Открытые горные работы. Геомеханика карьерных откосов. – М.: Недра, 2012. – 344 с.
- Hoek E., Bray J.W. Rock Slope Engineering. – London: CRC Press, 2019. – 402 p.
- Hoek E., Carranza-Torres C., Corkum B. Hoek–Brown failure criterion — 2002 edition // Proceedings of the North American Rock Mechanics Society Meeting. – Toronto, 2002. – P. 267–273.
- Bieniawski Z.T. Engineering Rock Mass Classifications. – New York: John Wiley & Sons, 1989. – 251 p.
- Brady B.H.G., Brown E.T. Rock Mechanics for Underground Mining. 3rd ed. – Dordrecht: Springer, 2006. – 628 p.
- Singh B., Goel R.K. Engineering Rock Mass Classification: Tunnelling, Foundations and Landslides. – Oxford: Butterworth-Heinemann, 2011. – 354 p.
- Itasca Consulting Group. FLAC3D – Fast Lagrangian Analysis of Continua. User’s Guide. – Minneapolis, USA, 2019. – 368 p.
- Read J., Stacey P. Guidelines for Open Pit Slope Design. – Melbourne: CSIRO Publishing, 2009. – 496 p.
- Stead D., Wolter A. A critical review of rock slope failure mechanisms: The importance of structural geology // Journal of Structural Geology. – 2015. – Vol. 74. – P. 1–23.