ADSORBENTLAR TAYYORLASH UCHUN NAVBAHOR BENTONITINING TARKIBI VA STRUKTURASI O‘ZIGA XOSLIGINI O‘RGANISH

Abdikamalova A. B., Mamadoliyev I. I., Sitora S. D. & Xaydarov D. M.


Annotatsiya

Navbahor koni (Navoiy viloyati) bentonit gillari (B1 va B2 namunalari) adsorbentlar tayyorlash maqsadida kimyoviy, mineralogik va struktura xususiyatlari bo‘yicha kompleks tadqiq etildi. Rentgenofazali, IQ spektroskopik, SEM, termogravimetrik va azot adsorbsiya tahlillari natijasida gillarda montmorillonit miqdori 54-57% aniqlandi, SiO₂ (59-64%) va Al₂O₃ (15-16%) asosiy komponentlar ekanligi, B1 namunasida Na⁺ kationlari ustunlik qilgani (80,6 mgekv/100 g), B2 da esa Ca²⁺ (65,5 mgekv/100 g) ko‘proq ekanligi ma’lum etildi. B1 ning sirt yuzasi marfologiyasi 56-65 m²/g ga teng, mikrogovaklar ko‘proq bo‘lib, Cu²⁺ va Pb²⁺ ionlarini adsorbsiyalashda yuqori samaradorlik (maks. 120 mg/g) namoyon etdi. kinetik va izoterma modellar farqlarni tasdiqladi va unga mos keladigan adsorbsion tenglamalar bilan tavsiflanadi. Tadqiqot natijalari ishqoriy va ishqoriy er bentonit gil minerali modifikatsiyalanish natijasida og‘ir metallarni tozalashda qo‘llash potentsialini ko‘rsatib, B1 ni optimal sorbent sifatida tavsiya etadi.


Adabiyotlar

  1. N. Mamataliev, A. Abdikamalova, I. Eshmetov, A. Kalbaev, Adsorption activity of pillared clays with respect to vapors of organic adsorbates. Journal of Chemical Technology and Metallurgy, 58, 6, 2023, 1028-1036. https://doi.org/10.59957/jctm.v58i6.140.
  2. O. Seitnazarova, A. Kalbaev, N. Mamataliev, A. Abdikamalova, N. Najimova, Structural features of montmorillonite-surfactant systems: influence of surfactant packing density and montmorillonite surface nature. Journal of Chemical Technology and Metallurgy, 60, 1, 2025, 43-62. https://doi.org/10.59957/jctm.v60.i1.2025.5
  3. Z. Masharipova, D. Khaydarov, K. Masharipov, A. Kenjayev, I. Mamadoliev, R. Eshmetov, A. Abdikamalova, Sh. Kuldasheva, M. Muratov Alkaline Activation of Bentonite Central Asian Journal Of Medical And Natural Sciences// 2026, 7(2), 1-5.
  4. Маматалиев Н., Абдикамалова А., Шарипова А., Сейтназарова О.М., Шарипов А., Атажанова Ю. Development of adsorbents for the removal of phenol from aquatic environments // International Journal of Advanced Research in Science, Engineering and Technology. Vol. 8, Issue 11, November 2021. pp. 18654-18661
  5. Qalibaeva U.T., Nurjanova G.I., Sharipova A.I., Abdikamalova A.B., Seytnazarova O.M., Allamuratova A.S. Synthesis of Fe-intercalated montmorillonites and investigation of their adsorption characteristics // «Science and Education in Karakalpakstan», 2022. Issue 4/2, pp. 78-85.
  6. Машарипов К.К., Кенжаев А. Б., Мамадолиев И.И., Эшметов Р.Ж., Абдикамалова А.Б., Кулдашева Ш.А. Катионообменный комплекс обогащенного бентонитаи синтетического лапонита// ТerDPI ilmiy Xabarnomasi 2025/ 4-son.133-137 бетлар
  7. Кенжаев А. Б., Машарипов К.К., Мамадолиев И.И., Эшметов Р.Ж., Абдикамалова А.Б., Кулдашева Ш.А. Катионообменный комплекс обогащенного бентонитаи синтетического лапонита// ТerDPI ilmiy
  8. Кенжаев А. Б., Машарипов К.К., Мамадолиев И.И., Эшметов Р.Ж., Абдикамалова А.Б., Кулдашева Ш.А. Катионообменный комплекс обогащенного бентонитаи синтетического лапонита// ТerDPI ilmiy Xabarnomasi// 2025/ 4-son.138-143 бетлар,
  9. Машарипова З. Р., Хайдаров Д., Машарипов К.К., Кенжаев А.Б., Мамадолиев И.И., Эшметов Р.Ж., Абдикамалова А.Б., Кулдашева Ш.А. Исследование влияния процесса обогащения на состав и характеристики бентонита// Development of science ilmiy jurnali 2026/2.181-187 бетлар