TABIIY TILNI QAYTA ISHLASH (NLP) ASOSLARI VA QO‘LLANILISH SOHALARI
Orziqulova . M.
Annotatsiya
Mazkur maqolada tabiiy tilni qayta ishlash (Natural Language Processing – NLP) yo‘nalishining nazariy asoslari, asosiy tushunchalari hamda amaliy qo‘llanilish sohalari yoritiladi. NLP sun’iy intellekt va kompyuter lingvistikasining integrativ yo‘nalishi sifatida matn va nutqni avtomatik tahlil qilish, tushunish va generatsiya qilish masalalarini hal etishga qaratilgan. Maqolada NLPning tipik vazifalari, jumladan tokenizatsiya, lemmatizatsiya, morfologik va sintaktik tahlil, nomlangan obyektlarni aniqlash, sentiment tahlili, mashina tarjimasi, savol-javob tizimlari hamda matnni qisqartirish kabi yo‘nalishlar umumlashtiriladi. Shuningdek, klassik yondashuvlardan zamonaviy chuqur o‘rganish (deep learning) va transformer arxitekturalarigacha bo‘lgan rivojlanish tendensiyalari hamda ta’lim, tibbiyot, bank-moliya, media monitoring, call-markazlar va davlat xizmatlarida NLP yechimlarining ahamiyati tahlil qilinadi. Tadqiqot natijasida NLP texnologiyalarini joriy etishda ma’lumotlar sifati, til resurslari, etik masalalar va xavfsizlik talablarini hisobga olish zarurligi asoslab beriladi.
Adabiyotlar
- Jurafsky D., Martin J. H. Speech and Language Processing: An Introduction to Natural Language Processing, Computational Linguistics, and Speech Recognition. – 3rd ed. – Draft version. – Stanford : Stanford University, 2023. – 716 p.
- Manning C. D., Schütze H. Foundations of Statistical Natural Language Processing. – Cambridge : MIT Press, 1999. – 680 p.
- Bird S., Klein E., Loper E. Natural Language Processing with Python. – Sebastopol : O‘Reilly Media, 2009. – 504 p.
- Goodfellow I., Bengio Y., Courville A. Deep Learning. – Cambridge : MIT Press, 2016. – 775 p.
- Vaswani A., Shazeer N., Parmar N., et al. Attention Is All You Need // Advances in Neural Information Processing Systems (NeurIPS). – 2017. – Vol. 30. – P. 5998–6008.
- Devlin J., Chang M. W., Lee K., Toutanova K. BERT: Pre-training of Deep Bidirectional Transformers for Language Understanding // Proceedings of NAACL-HLT. – 2019. – P. 4171–4186.
- Goldberg Y. Neural Network Methods in Natural Language Processing. – San Rafael : Morgan & Claypool Publishers, 2017. – 309 p.