KONCHILIK ISHLARIDA KARYER BORTLARINING TURG‘UNLIGINI BAHOLASHDAGI SONLI USULLARNING TAHLILI
Norov G. M.
Annotatsiya
Ushbu maqola ochiq konlarda karyer bortlarining turgʻunligini o‘rganishga bag‘ishlangan bo‘lib, u sanoat xavfsizligi va qazib olish jarayonlarining iqtisodiy samaradorligini ta’minlash bilan bog‘liq dolzarb masalalarni qamrab oladi. Tadqiqotning maqsadi differensial tenglamalarni yechishning sonli usullari asosida karyer bortlari turgʻunligini baholashning matematik modelini ishlab chiqishdan iborat. Modellashtirish jarayonida Pikarning ketma-ket yaqinlashish usuli, Eyler usuli va Teylor qatoriga yoyish usullaridan foydalanilgan. Analitik va sonli yechimlarni taqqoslash orqali deformatsion jarayonlarni tahlil qilish imkoniyati baholandi. Natijada karyer borti bo‘ylab deformatsiyalar taqsimlanishi va kuchlanishlarning to‘planish zonalari aniqlandi. Olingan natijalar bort parametrlarini loyihalash, xavfli zonalarni prognozlash hamda konchilik ishlarida xavfsizlikni oshirishda amaliy ahamiyatga ega.
Adabiyotlar
- Abdellah W., Beblawy M., Mohamed M. Evaluation of open pit slope stability using various slope angles and element types. Mining of Mineral Deposits. 2018. https://doi.org/10.15407/mining12.02.047
- Liu W., Sheng G., Kang X., Yang M., Li D., Wu, S. Slope Stability Analysis of Open-Pit Mine Considering Weathering Effects. Applied Sciences, 14(18):8449, 2024. https://doi.org/10.3390/app14188449
- Litonin V.A., Talgamer B.L., Roslavtseva Y.G. Анализ устойчивости бортов карьеров в четвертичных отложениях. International Research Journal, №4(142), 2024. https://doi.org/10.23670/IRJ.2024.142.146
- Maratov, T. Slope Stability Analysis of the Bozshakol Open Pit Mine Using the Finite Element Method (Master’s Thesis). School of Mining and Geosciences, 2023.
- Эргашев Н.Х., & Шарипов Л.О. Анализ современных методов определения и оценки параметров устойчивых откосов бортов карьеров. Universum: технические науки, 2(131), 2025. https://7universum.com/ru/tech/archive/item/19413
- Мухаметкалиев Б.С., Калюжный Е.С., Съедина С.А., Абдибеков Н.К. Геомеханическое обеспечение устойчивости бортов карьера при увеличении глубины отработки. Горный журнал, 2018.
- Багадасарьян А.Г., Сытенков В.Н. К вопросу об изменении устойчивости бортов с увеличением глубины карьера. Физико-технические проблемы разработки полезных ископаемых, 2014.
- Быковцев А.С., Прохоренко Г.А., Сытенков В.Н. Моделирование геодинамических и сейсмических процессов при разработке месторождений полезных ископаемых. Ташкент: Фан, 2000.
- Hoek E., Bray J. Rock slope engineering. 3rd ed., Taylor & Francis, 2005.
- Hustrulid W., McCarter M.K., Van Zyl J. (Eds.) Slope stability in surface mining. Society for Mining, Metallurgy and Exploration, Inc., 2000.
- Giani G. Rock slope stability analyses. A.A. Balkema, 1992.
- Aydan O. Time-Dependency in Rock Mechanics and Rock Engineering. CRC Press, 2017.
- Burd A. Mathematical Methods in the Earth and Environmental Science. Cambridge University Press, 2019.
- Куанышбекова А.А. Изучение методов расчета устойчивости карьерных откосов с учетом пликативной нарушенности. 2010.
- Кропоткин М.П., Фоменко И.К., Колошеин В.Б. Вероятностные расчеты устойчивости откосов в насыпных массивах. Инженерная геология, 2024.
- Kliche, C.A. Rock slope stability / Устойчивость горных откосов. Society for Mining Metallurgy and Exploration Inc., 2018.
- Neil Bar, Nick Barton Q-slope method for rock slope engineering (Meta-analytical classification method). Rock Mechanics and Rock Engineering. 2017. DOI:10.1007/s00603-017-1305-0
- Hoek E., Brown E.T. Updated Hoek-Brown failure criterion for rock masses. Rocscience White Paper. 2002
- M.Isroilov Hisoblash usullari 2-qism, Oliy oʻquv yurtlari talabalari uchun darslik. – Т.: Iqtisod-Moliya, 2008. – 320 b.
- Норов Ю.Д., Заиров Ш.Ш. Проектирование карьеров и обеспечение устойчивости бортов. –Монография. – Навои, Изд. «Навои», 2015. – 252 с.
- G.M. Norov, O.J. Khudayberdiev, S.Kh. Rakhmatov, M.R. Mekhmonov, Аssessment of the stability of the pit wall using the cubic spline method and the slope angle of the pit wall trajectory. EPRA International Journal of Research and Development (IJRD), USA, August 2023, Volume: 8, Issue: 8. p.75-80.
- Норов Г.М., Худайбердиев О.Ж., Рахматов С.Х., Мехмонов М.Р. Determination of convex shape of the trajectory of the quarry board trajectory by the method of cubic splines. The American Journal of Interdisciplinary Innovations and Research, USA, November 2023, Volume 05, Issue 11, Pages: 51-62.
- Норов Г.М., Худайбердиев О.Ж., Рахматов С.Х., Карабекян С.Х. Задача об определении формы отвалов, методах вычисления их объёмов и массы. Горный вестник Узбекистана научно-технический и производственный журнал, №4(95) октябрь-декабрь 2023. стр. 69-71 cтр.
- Норов Г.М., Худайбердиев О.Ж. Определение координат центра масс горного массива ограниченного бортом карьеры и плоскостью скольжения. Mirzo Ulug‘bek nomidagi O‘zbekiston Milliy Universitetining “O‘zMU xabarlari” nomli ilmiy jurnali 2024 22 soni 124-130 b. https://journalsnuu.uz/index.php/1/issue/view/141/556
- Насиров У.Ф.,Худайбердиев О.Ж., Норов Г.М. Определение коэффициента запаса устойчивости центра тяжести горного массива. Бухоро давлат университети илмий ахбороти” илмий-назарий журнали №6 сонида 2025. – 96-101 б. https://buxdu.uz/media/jurnallar/ilmiy_axborot/ilmiy_axborot_6_2025_1.pdf