ANIZOTROP MUHITDA SIRT TO‘LQINLARINING TARQALISHI VA UNING MATEMATIK MODELLARI: NAZARIYA, HISOBLASH VA INVERSIYA
Quzratov M. A.
Annotatsiya
Ushbu maqolada anizotrop elastik muhitda sirt to‘lqinlarining (Rayleigh va Love tiplari) tarqalishi uchun yagona matematik-joriy ramka taklif etiladi. Stroh formalizmi va sirt impedans matritsasi (Barnett-Lothe nazariyasi) asosida energiya nuqtayi nazaridan barqaror sekulyar tenglamalar hosil qilinadi, ular TI/TTI/ortorombik sinflar uchun umumlashtiriladi. Azimutga bog‘liq dispersiya va elliptiklik (zarrachalarning orbital harakati) uchun yangi ko‘rsatkichlar taklif qilinadi: (i) azimutiy dispersiya indeksi J(θ) va (ii) Rayleigh elliptikligining anizotrop koeffitsienti E(θ). Spektral element (SEM) va yuqori tartibli SBP-SAT yondashuvlari uchun hisoblash tavsiyalari beriladi; TI yarim-cheksiz muhit va qatlamli modellarda Rayleigh/Love modalarining bo‘linishi, mod krossingi va ZGV (nol guruh tezligi) nuqtalari tahlil qilinadi. Fazaviy tezlikning Thomsen parametrlariga (ϵ,δ,γ) sezgirlik yadro(kernel)lari orqali qo‘shma inversiya strategiyasi keltiriladi. Yondashuv muhandislik seysmikasi, saytsizmik baholash va kristall akustikada amaliy qo‘llanadi.
Adabiyotlar
- M. A. Biot. Theory of propagation of elastic waves in a fluid-saturated porous solid. The Journal of the Acoustical Society of America, 28(2), 168–191. (1956).
- Kh. Kh. Imomnazarov, A. E. Kholmurodov. Direct and inverse dynamic problems for SH‑waves in porous media. Mathematical and Computer Modelling, 45(3–4), 270–280. (2007).
- Sh. Kh. Imomnazarov. Direct and inverse problems for nonlinear one‑dimensional poroelasticity equations. Doklady Mathematics, 89(2), 250–252. (2014).
- M. A. Quzratov. G‘ovak-elastik anizotrop muhitda sirt to‘lqinlarining sonli modellashtirilishi va dispersiya muammolari. // Qarshi Davlat Universiteti Ilmiy to‘plami. Qarshi. 2024-y.
- D. Komatitsch va J. Tromp. Introduction to the spectral element method for 3‑D seismic wave propagation. Geophysical Journal International, 139(3), 806–822. (1999).
- I. Tsvankin. Seismic Signatures and Analysis of Reflection Data in Anisotropic Media. Amsterdam: Elsevier. (2001).
- M. Matanov. Anizotrop muhitlarda elastik to‘lqinlarning nazariy asoslari. // Qarshi Davlat Universiteti Ilmiy Axborotnomasi. Qarshi. 2018-y.
- A. R. Raxmatov. Seysmik xavfni baholashda sirt to‘lqinlari modellaridan foydalanish. // Toshkent Davlat Texnika Universiteti Ilmiy Jurnali. Toshkent. 2020-y.