MA’LUMOTLARNI HESHLASH: NAZARIYA, ALGORITMLAR VA AMALIY QO‘LLANILISHI

Mamajonov Q. M.


Annotatsiya

Ushbu maqolada ma’lumotlarni heshlash texnologiyasi, uning nazariy asoslari, zamonaviy algoritmlari va amaliy qo‘llanilishi keng yoritilgan. Kriptografik hesh-funksiyalar axborot xavfsizligini ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi: parollarni saqlash, raqamli imzolar, ma’lumotlar yaxlitligini tekshirish va blokchain texnologiyalarida keng qo‘llaniladi. Maqolada MD5, SHA-1, SHA-2, SHA-3 va BLAKE2 algoritmlarining xususiyatlari, afzalliklari hamda zaifliklari tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari zamonaviy axborot tizimlarida xavfsiz hesh algoritmlarini tanlash va qo‘llash bo‘yicha amaliy tavsiyalar beradi.


Adabiyotlar

  1. Rivest, R. (1992). The MD5 Message-Digest Algorithm. RFC 1321. Internet Engineering Task Force (IETF).
  2. Wang, X., & Yu, H. (2004). How to Break MD5 and Other Hash Functions. Advances in Cryptology — EUROCRYPT 2005, LNCS 3494, 19–35.
  3. Wang, X., Yin, Y. L., & Yu, H. (2005). Finding Collisions in the Full SHA-1. CRYPTO 2005, LNCS 3621, 17–36.
  4. NIST. (2015). SHA-3 Standard: Permutation-Based Hash and Extendable-Output Functions. Federal Information Processing Standards Publication 202.
  5. Aumasson, J.-P., Neves, S., Wilcox-O‘Hearn, Z., & Winnerlein, C. (2013). BLAKE2: Simpler, Smaller, Fast as MD5. Applied Cryptography and Network Security (ACNS), 119–135.
  6. Stevens, M., Bursztein, E., Karpman, P., Albertini, A., & Markov, Y. (2017). The First Collision for Full SHA-1 (SHAttered). CRYPTO 2017.
  7. Khovratovich, D., & Aumasson, J.-P. (2016). Hash Functions in Blockchain Technology. Cryptography Research Report. IACR.
  8. Zilberman, P., et al. (2019). Performance Evaluation of Cryptographic Hash Functions for Practical Applications. Journal of Information Security, 10(3), 89–104.
  9. Preneel, B. (2010). The First 30 Years of Cryptographic Hash Functions and the NIST SHA-3 Competition. Topics in Cryptology — CT-RSA 2010, LNCS 5985, 1–14.
  10. Bertoni, G., Daemen, J., Peeters, M., & Van Assche, G. (2011). The Keccak Reference, Version 3.0. NIST SHA-3 Competition Submission.
  11. Donevski, I., et al. (2020). Post-Quantum Cryptography and Hash Function Security. IEEE Transactions on Information Forensics and Security, 15, 3401–3415.
  12. Menezes, A. J., van Oorschot, P. C., & Vanstone, S. A. (1996). Handbook of Applied Cryptography. CRC Press. ISBN: 0-8493-8523-7.