KO‘P KOMPONENTLI SUVLI ARALASHMALARDAGI ORGANIK BO‘YOQLARNI ANALIZ QILISHNING ZAMONAVIY USULLARI
Boboqulova M. B. & Tashpulatov X. S.
Annotatsiya
Ushbu maqolada ko‘p komponentli tizimlarda, xususan sanoat oqava suvlarida uchraydigan organik bo‘yoq aralashmalarini aniqlash va miqdoriy tahlil qilishning zamonaviy instrumental hamda matematik usullari ko‘rib chiqildi. Adsorbsion modellar, UV–Vis spektrofotometriya, asosiy komponentlar regressiyasi (PCR), qisman eng kichik kvadratlar (PLS) va sun’iy neyron tarmoqlari (ANN) kabi yondashuvlarning afzalliklari va cheklovlari ilmiy manbalar asosida qiyosiy tahlil qilindi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, ko‘p komponentli aralashmalarda spektral ustma-ust tushish muammosini bartaraf etishda xemometrik algoritmlar va sun’iy intellekt asosidagi modellar yuqori aniqlik beradi. Shuningdek, adsorbsiya jarayonlarining kengaytirilgan Langmuir modeli yordamida matematik tavsifi keltirilib, ko‘p komponentli raqobatbardosh muhitda komponentlarning o‘zaro ta’siri izohlandi.
Adabiyotlar
- Noroozi, B., & Sorial, G. A. (2013). Models applicable for the multi-component adsorption of dyes: A review. Journal of Environmental Sciences, 25(3), 419–429.
- Şahin, S., Demir, C., & Güçer, Ş. (2007). Simultaneous UV–Vis spectrophotometric determination of disperse dyes in textile wastewater by partial least squares and principal component regression. Dyes and Pigments, 73(3), 368–376.
- Estrada-Moreno, J. C., Rendon-Lara, E., & Jiménez-Núñez, M. L. (2024). Combination of Artificial Neural Networks and Principal Component Analysis for the Simultaneous Quantification of Dyes in Multi-Component Aqueous Mixtures. Applied Sciences, 14(2), 809.
- Viger, R., Ramsey, S., Mayo, T., & Lambrakos, S. G. (2019). Parametric modeling of reflectance spectra for dyes and their mixtures in fabrics using reference spectra. Journal of Electromagnetic Waves and Applications, 33(9), 1163–1171.
- Otto, M. (2016). Chemometrics: Statistics and Computer Application in Analytical Chemistry. Wiley-VCH. Brereton, R. G. (2018). Chemometrics for Pattern Recognition. Wiley.