ARTEMISIA ANNUA L. O‘SIMLIGIDAN BIOFAOL MODDALARNI AJRATIB OLISHDA MIKROTO‘LQINLARDAN FOYDALANISH VA ULARNING KIMYOVIY XOSSALARINI TAVSIFLASH
Avezov H. T. & Muxammadova M. M.
Annotatsiya
Mazkur maqolada Artemisia annua L. (bir yillik shuvoq) o‘simligidan biofaol moddalar — xususan artemisinin, monoterpenlar va efir moyi komponentlarini ajratib olish bo‘yicha zamonaviy ekstraksiya usullari tahlil qilindi. Mikroto‘lqin yordamida ekstraksiya (MAE), ultratovush ekstraksiyasi (UAE) hamda superkritik CO₂ ekstraksiya usullari o‘zaro solishtirilib, ularning samaradorligi, hosil bo‘lish darajasi va termolabil moddalarning saqlanishiga ta’siri baholandi. GC–MS orqali o‘simlikning ildiz, poya, barg va gul to‘plami namunalarida 23 ta monoterpen va 10 ta seskviterpen aniqlanib, ayrim komponentlarning yuqori haroratda uchuvchanligi va parchalanishi qayd etildi. Tadqiqotlar natijalari shuni ko‘rsatadiki, past haroratli va qisqa vaqtli innovatsion ekstraksiya metodlari termolabil komponentlarning degradatsiyasini kamaytirib, efir moylari va artemisininning yuqori hosil va tozaligini ta’minlaydi. Ushbu yondashuvlar shuvoq asosidagi farmakologik jihatdan qimmatli moddalarning sanoat miqyosida barqaror olinishi va yangi bioaktiv moddalarni izlash imkoniyatlarini kengaytiradi.
Adabiyotlar
- Brisibe E.A., Umoren U.E., Brisibe F. Nutritional characterisation and antioxidant capacity of different tissues of Artemisia annua L. // Food Chemistry. 2009. Vol. 115. P. 1240–1246.
- WHO. Guidelines for the Treatment of Malaria. 3rd ed. Geneva: World Health Organization, 2015. 316 p.
- Efferth T. From ancient herb to modern drug: Artemisia annua and artemisinin for cancer therapy // Seminars in Cancer Biology. 2017. Vol. 46. P. 65–83. DOI: 10.1016/j.semcancer.2017.02.009.
- Vandenberghe L.P.S., et al. Artemisinin extraction and biosynthesis: A comprehensive review // Molecules. 2020. Vol. 25. No. 5. Article 1242. DOI: 10.3390/molecules25051242.
- Pourmortazavi S.M., Hajimirsadeghi S.S. Supercritical fluid extraction in plant essential and volatile oil analysis // Journal of Chromatography A. 2007. Vol. 1163. P. 2–24. DOI: 10.1016/j.chroma.2007.06.021.
- Vinatoru M. An overview of the ultrasonically assisted extraction of bioactive principles from herbs // Ultrasonics Sonochemistry. 2001. Vol. 8. P. 303–313.
- Duke M.V., Paul R.N., Elsohly H.N., Sturtz G., Duke S.O. Localization of artemisinin and artemisitene in foliar tissues of glanded and glandless biotypes of Artemisia annua L. // International Journal of Plant Sciences. 1994. Vol. 155. P. 365–372.
- Veggi P.C., Martinez J., Meireles M.A.A. Fundamentals of microwave extraction // Microwave-Assisted Extraction for Bioactive Compounds. Food Engineering Series. 2013. P. 15–52. DOI: 10.1007/978-1-4614-4830-3.
- Lommen W.J.M., Schenk E., Bouwmeester H.J., Verstappen F.W.A. Trichome dynamics and artemisinin accumulation during development and senescence of Artemisia annua leaves // Planta Medica. 2006. Vol. 72. P. 336–345.
- Werck D., et al. Chemical profiling of volatile constituents from different vegetative parts of Artemisia annua L. // Frontiers in Plant Science. 2021. Vol. 12. DOI: 10.3389/fpls.2021.710480.