YER OSTI SUVLARINING FILTRATSIYA JARAYONLARINI BIR JINSLI BO‘LMAGAN KO‘P QATLAMLI G‘OVAK MUHITDA TASHQI OMILLAR TA’SIRINI HISOBGA OLGAN HOLDA MODELLASHTIRISH
Adizova F. M.
Annotatsiya
Mazkur maqolada bir jinsli bo‘lmagan ko‘p qatlamli g‘ovak muhitda yer osti suvlarining filtratsiya jarayonlarini modellashtirish masalasi ko‘rib chiqilgan. Tadqiqotning dolzarbligi tabiiy-geologik qatlamlarning fizik xossalari turlicha bo‘lishi hamda yog‘in, bug‘lanish, infiltratsiya va gidravlik bosim kabi tashqi omillarning filtratsiya rejimiga sezilarli ta’siri bilan izohlanadi. Ishda ko‘p qatlamli muhit uchun ikki o‘lchovli matematik model taklif qilinib, unda o‘tkazuvchanlik koeffitsienti, g‘ovaklilik va piezoo‘tkazuvchanlik parametrlari qatlamlar bo‘yicha o‘zgaruvchan deb qabul qilindi. Masalani sonli yechish uchun chekli ayirmali sxema asosida algoritm ishlab chiqildi. Hisoblash tajribalari tashqi yuklamalar o‘zgarishi, qatlamlararo farqlar va chegaraviy shartlar filtratsiya tezligi hamda bosim maydoniga qanday ta’sir ko‘rsatishini ochib berdi. Tadqiqot natijalari gidrogeologik prognozlash, sug‘oriladigan hududlar holatini baholash va yer osti suvlaridan oqilona foydalanish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqishda muhim ahamiyatga ega.
Adabiyotlar
- Darcy H. Les fontaines publiques de la ville de Dijon. Paris: Dalmont, 1856.
- Bear J. Dynamics of Fluids in Porous Media. New York: Elsevier, 1972.
- Freeze R.A., Cherry J.A. Groundwater. Englewood Cliffs: Prentice-Hall, 1979.
- de Marsily G. Quantitative Hydrogeology: Groundwater Hydrology for Engineers. Orlando: Academic Press, 1986.
- Hantush M.S., Jacob C.E. Non-steady radial flow in an infinite leaky aquifer. Transactions of the American Geophysical Union, 1955, 36(1), pp. 95-100.
- Theis C.V. The relation between the lowering of the piezometric surface and the rate and duration of discharge of a well using groundwater storage. Transactions of the American Geophysical Union, 1935, 16, pp. 519-524.
- Richards L.A. Capillary conduction of liquids through porous mediums. Physics, 1931, 1(5), pp. 318-333.
- Harbaugh A.W. MODFLOW-2005, The U.S. Geological Survey Modular Ground-Water Model: the Ground-Water Flow Process. Reston: U.S. Geological Survey, 2005.
- Anderson M.P., Woessner W.W., Hunt R.J. Applied Groundwater Modeling: Simulation of Flow and Advective Transport. 2nd ed. San Diego: Academic Press, 2015.
- Wang H.F., Anderson M.P. Introduction to Groundwater Modeling: Finite Difference and Finite Element Methods. San Diego: Academic Press, 1982.
- Bear J., Cheng A.H.-D. Modeling Groundwater Flow and Contaminant Transport. Dordrecht: Springer, 2010.
- Fetter C.W. Applied Hydrogeology. 4th ed. Upper Saddle River: Prentice Hall, 2001.