ISHLAB CHİQARİSH KORXONALARİDA İSHLOVCHİ XODİMLARNİNG MEHNAT SHAROİTLARİNİ YAXSHİLASH USULLARİNİ TATQİQ ETİSH.
Pirnazarov S. V. & Xayrullayeva D. F.
Annotatsiya
Maqolada ishlab chiqarish korxonalarida mehnat sharoitlarini yaxshilashning ilmiy asoslari va amaliy mexanizmlari tahlil qilinadi. Normativ bazada Mehnat kodeksi talablari, ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalarni tekshirish va hisobga olish tartiblari hamda xavfli obyektlar bo‘yicha sanoat xavfsizligi yondashuvlari o‘rganildi. Risklarni baholashda ISO 45001, ISO 12100, FMEA va HAZOP usullarining korxona sharoitiga mos tatbiqi ko‘rsatildi. Ventilyatsiya, shovqin va yoritish bo‘yicha hisob-kitoblar va namuna misollar keltirilib, texnik (muhandislik), tashkiliy-boshqaruv, o‘quv-trening hamda ergonomik chora-tadbirlarning ta’sir mexanizmi ochib berildi. Yakunda kichik, o‘rta va yirik korxonalar uchun joriy etish yo‘l xaritasi, KPIlar tizimi va monitoring rejasi taklif etiladi.
Adabiyotlar
- O‘zbekiston Respublikasi. (2023). O‘zbekiston Respublikasining Mehnat kodeksi. Toshkent: Lex.uz. https://lex.uz/uz/docs/-6257288
- O‘zbekiston Respublikasi. (2020). “Mehnatni muhofaza qilish to‘g‘risida”gi Qonun. Toshkent: Lex.uz.
- O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi. (2008; amaldagi tahrirlar bilan). 271-son: Xavfli ishlab chiqarish obyektlarining sanoat xavfsizligi bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar. Lex.uz. https://lex.uz/docs/-1413931.
- O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi (271-son qaror ilovasi). (2008; tahrirlar bilan). Xavfli ishlab chiqarish obyektining sanoat xavfsizligi deklaratsiyasini ishlab chiqish va taqdim etish tartibi to‘g‘risidagi Nizom. Lex.uz. https://lex.uz/mact/-1413931
- O‘zbekiston Respublikasi Kambag‘allikni qisqartirish va bandlik vazirligi (hukumat portali). (2024). Davlat mehnat inspeksiyasi faoliyati bo‘yicha brifing (2024-yil 6 oylik baxtsiz hodisalar statistikasi va sabablar tahlili). Gov.uz. https://gov.uz/oz/bv/news/view/17000
- International Labour Organization. (2023–2024). Safety and health at work (global statistik ko‘rsatkichlar va yo‘nalishlar). ILO. https://www.ilo.org/topics-and-sectors/safety-and-health-work
- International Labour Organization. (2001). Guidelines on occupational safety and health management systems (ILO-OSH 2001). ILO. https://www.ilo.org/publications/guidelines-occupational-safety-and-health-management-systems-ilo-osh-2001
- Occupational Safety and Health Administration. (n.d.). Safety Management – Hazard Identification and Assessment. OSHA. https://www.osha.gov/safety-management/hazard-identification
- Occupational Safety and Health Administration. (n.d.). OSHA Technical Manual – Industrial Ventilation (dilution/local exhaust, formulalar). OSHA. https://www.osha.gov/otm/section-3-health-hazards/chapter-3
- International Organization for Standardization. (2018). ISO 45001:2018 – Occupational health and safety management systems (overview). ISO. https://www.iso.org/standard/63787.html
- International Organization for Standardization. (2010). ISO 12100:2010 – Safety of machinery: Risk assessment and risk reduction (overview). ISO. https://www.iso.org/standard/51528.html
- International Electrotechnical Commission. (2018). IEC 60812:2018 – Failure modes and effects analysis (FMEA/FMECA) (overview). IEC. https://webstore.iec.ch/en/publication/26359
- Health and Safety Executive (UK). (n.d.). HAZOP stages (plant modification/change procedures). HSE. https://www.hse.gov.uk/comah/sragtech/techmeasplantmod.htm
- World Health Organization. (2021). WHO/ILO Joint Estimates of the Work-related Burden of Disease and Injury. WHO. https://www.who.int/teams/environment-climate-change-and-health/monitoring/who-ilo-joint-estimates