ИТАКОН ВА (МЕТ)АКРИЛ КИСЛОТАЛАРИ АСОСИДА СИНТЕЗ ҚИЛИНГАН СОПОЛИМЕРНИНГ СУЮҚ ЮВИШ ВОСИТАЛАРИДА ҚУЮҚЛАШТИРИШ САМАРАДОРЛИГИНИ ТАДҚИҚ ЭТИШ
Маткаримова Н. С.
Annotatsiya
Ушбу ишда итакон ва (мет)акрил кислоталари асосида синтез қилинган сополимернинг тузилиши ва амалиётда қўлланиш имкониятлари ўрганилди. Синтез қилинган сополимер ИК-спектроскопия ва юқори самарадор суюқлик хроматографияси (ЮССХ) усуллари билан таҳлил қилинди. ИК-спектр натижалари сополимер таркибида карбоксил гуруҳлар мавжудлигини ҳамда винил гуруҳлар полимерланиш жараёнида тўлиқ иштирок этганини тасдиқлади. ЮССХ таҳлилида синтез қилинган сополимернинг тозалиги аниқланди. Кейинги босқичда сополимернинг суюқ ювиш воситалари таркибида қуюқлаштирувчи сифатида қўлланиши тажриба асосида аниқланди. Сополимер 0,3–0,5 % миқдорда композиция таркибига киритилиб, тизим қовушқоқлиги вискозиметр ёрдамида ўлчанди. Натижаларга кўра, қовушқоқлик 1950–2680 mPa·s оралиғида бўлиб, бу кўрсаткич замонавий суюқ ювиш воситалари учун талаб этилган меъёрларга мос келиши аниқланди. Концентрация ошиши билан қовушқоқликнинг сезиларли ортиши полимер занжирлари ўртасида фазовий тузилма шаклланиши билан изоҳланди. Намуналарнинг оқувчанлиги 10–200 с⁻¹ оралиқда ўрганилди ва оқиш тезлиги ошган сари қовушқоқлик камайиши кузатилди. Бу макромолекулаларнинг оқим йўналиши бўйлаб тартибланиши ва ички тузилманинг қисман бузилиши билан тушунтирилди. Шунингдек, 40 °C ҳароратда сақлаш синовлари натижасида тизим қовушқоқлигининг 94 % қисми сақланиши аниқланди. Олинган натижалар синтез қилинган сополимерни суюқ ювиш воситалари учун самарали қуюқлаштирувчи сифатида қўллаш мумкинлигини кўрсатди.
Adabiyotlar
- Arisandy C., Schmidt K., Leyrer R. Use of a copolymer as a thickener in liquid detergents with less tendency to graying // Journal of Surfactants and Detergents. – 2011. – Vol. 14. –P.123–130.DOI: 10.1007/s11743-010-1217-2
- Rosen M.J., Kunjappu J.T. Surfactants and Interfacial Phenomena. – 4th ed. –Wiley,2012. DOI: 10.1002/9781118228920
- Tadros T.F. Rheology of Dispersions: Principles and Applications. – Wiley-VCH,2010. DOI: 10.1002/9783527632077
- Barnes H.A. A handbook of elementary rheology. – University of Wales, 2000. DOI: 10.1515/9783110805079
- Tamareselvi K. Acrylate copolymer thickeners // International Journal of Polymer Science. –2011.–Vol.2011.–P.1–6.DOI: 10.1155/2011/745937
- Yang Y., Urban M.W. Self-healing polymeric materials // Chemical Society Reviews. – 2013.–Vol.42.–P.7446–7467. DOI: 10.1039/c3cs60109a
- Zhou Y., Huang X., Chen Y. Associative thickeners in surfactant systems // Colloids and Surfaces A. – 2018. – Vol. 538. – P. 381–388.
- DOI: 10.1016/j.colsurfa.2017.11.028
- Kumar N., Mittal K.L. Handbook of Polymer Research: Monomers, Oligomers, Polymers and Composites–CR CPress,2013.DOI: 10.1201/b15472
- Zhang Y., Liu H. Rheological behavior of polymer thickeners in surfactant systems // Colloids and SurfacesA.–2021.–Vol.614.–126135.DOI: 10.1016/j.colsurfa.2020.126135
- Patel R., Singh S. Acrylic copolymers as rheology modifiers in detergent formulations // Journal of Surfactants and Detergents. – 2022. – Vol. 25. – P. 145–158.DOI: 10.1002/jsde.12556
- Wang L., Chen Y. Polymer-based thickeners for liquid detergents: structure and rheology //Polymer.–2023.–Vol.265.–125522. DOI: 10.1016/j.polymer.2022.125522
- Sharma P., Gupta R. Advances in polymeric rheology modifiers for surfactant systems // Progress in Polymer Science. – 2020. – Vol. 102. – 101210.
- DOI: 10.1016/j.progpolymsci.2019.101210
- Маткаримова Н.С., Максумова О.С., Таджиева Ш.А. Синтез и исследование акриловых сополимеров на основе дикарбоновых кислот // Universum: химия и биология.–2025.–№11(137).URL: https://7universum.com/ru/nature/archive/item/21003 DOI: 10.32743/UniChem.2025.137.11.21003.
- Маткаримова Н.С., Максумова О.С. Синтез сложного эфира на основе биоосновных дикарбоновых кислот и его перспективы // Universum: химия и биология. – 2025. – № 12(138). URL:https://7universum.com/ru/nature/archive/item/21414 DOI: 10.32743/UniChem.2025.138.12.21414.