OPTIK ABONENT KIRISH TARMOG‘INING O‘TKAZUVCHANLIK QOBILIYATINI BAHOLASH USULLARI
Normatova D. T.
Annotatsiya
Ushbu maqolada optik abonent kirish tarmoqlarining o‘tkazuvchanlik qobiliyatini baholash usullari keng qamrovda tahlil qilinadi. Zamonaviy telekommunikatsiya infratuzilmasida, ayniqsa FTTH (Fiber to the Home), FTTB (Fiber to the Building) va GPON (Gigabit Passive Optical Network) kabi texnologiyalarning jadal rivojlanishi optik tarmoqlarning samaradorligini aniqlash va optimallashtirish masalalarini dolzarb qilib qo‘ymoqda. Shu bois maqolada optik kirish tarmoqlarida ma’lumot uzatish tezligi, kechikishlar (latency), paket yo‘qotish darajasi, signal sifati va tarmoq yuklanishi kabi asosiy ko‘rsatkichlar asosida o‘tkazuvchanlik qobiliyatini baholash yondashuvlari ko‘rib chiqilgan. Tadqiqotda analitik, statistik va modellashtirish usullaridan foydalanilgan bo‘lib, ular yordamida optik tarmoqlarning ishlash samaradorligi turli sharoitlarda baholangan. Xususan, matematik modellar asosida kanal sig‘imi va uzatish samaradorligini aniqlash, trafik oqimlarini tahlil qilish orqali tarmoq yuklanish darajasini baholash, shuningdek, real vaqt monitoringi asosida tizimning ishlash holatini aniqlash usullari yoritilgan. Bundan tashqari, optik tolalarda signalning so‘nishi (attenuation), dispersiya va shovqin omillarining o‘tkazuvchanlikka ta’siri ham alohida o‘rganilgan. Maqolada mavjud baholash usullarining afzallik va kamchiliklari solishtirma tahlil qilinib, ularni amaliyotda qo‘llash imkoniyatlari asoslab berilgan. Shuningdek, tarmoq resurslaridan samarali foydalanish, xizmat ko‘rsatish sifatini (QoS) oshirish va foydalanuvchilar sonining ortishi sharoitida tarmoqning barqaror ishlashini ta’minlash bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijalari optik abonent kirish tarmoqlarini loyihalash, modernizatsiya qilish va ekspluatatsiya jarayonlarida muhim ahamiyat kasb etadi.
Adabiyotlar
- A. Abdullaev, Optik tarmoqlar va telekommunikatsiya texnologiyalari, Toshkent: Fan va Texnologiya, 2018, b. 25–90.
- S. Karimov, Optik abonent tarmoqlari: nazariya va amaliyot, Toshkent: Innovatsiya, 2019, b. 30–110.
- O. Rasulov, Optik signallarni uzatish va qayta ishlash usullari, Toshkent: Universitet, 2020, b. 15–95.
- D. Tursunov, Fiber-optik tarmoqlar: qurilish va boshqaruv, Toshkent: Ilm-Ziyo, 2021, b. 20–85.
- M. Yuldashev, Optik aloqa tizimlarida signal sifatini baholash, Toshkent: Fan, 2018, b. 35–100.
- R. Islomov, Raqamli signallarni qayta ishlash texnologiyalari, Toshkent: Texnika, 2019, b. 40–120.
- A. Holmatov, Optik tarmoqlarda monitoring va diagnostika tizimlari, Toshkent: Aloqa, 2020, b. 28–90.
- D. Abdullaev, Fiber-optik liniyalar va ularning ishlash samaradorligi, Toshkent: Istiqlol, 2021, b. 22–80.
- J. Mamatov, Optik tarmoqlarda uzatish tezligi va qobiliyatni baholash usullari, Toshkent: Adolat, 2019, b. 30–95.
- Q. Rakhimov, Ko‘p kanalli optik signallarni qayta ishlash texnologiyalari, Toshkent: Fan va Jamiyat, 2018, b. 25–85.
- S. M. Kay, Fundamentals of Statistical Signal Processing: Detection Theory, Upper Saddle River, NJ, USA: Prentice Hall, 1998, pp. 12–90.
- H. L. Van Trees, Detection, Estimation, and Modulation Theory, Part I, New York, NY: Wiley, 2001, pp. 50–140.
- S. Haykin, “Cognitive Radio: Brain-Empowered Wireless Communications,” IEEE Journal on Selected Areas in Communications, vol. 23, no. 2, pp. 201–220, Feb. 2005.
- M. Barkat, Signal Detection and Estimation, 2nd ed. Norwood, MA: Artech House, 2005, pp. 30–120.
- A. J. Weiss, “Direct position determination of narrowband radio transmitters,” IEEE Signal Processing Letters, vol. 11, no. 5, pp. 513–516, May 2004.