NEFT SANOATI CHIQINDILARI ASOSIDA KOMPOZIT SORBENTLAR OLISH TEXNOLOGIYASI VA ADSORBSION XOSSALARI

Turdiyev J. Q., Panjiyev U. R. & Quyboqarov O. E.


Annotatsiya

Maqolada neft sanoati chiqindilari — neft shlamlari, sarflangan FCC/RFCC katalizatorlari va gidrogenizatsiya katalizatorlari — asosida kompozit sorbentlar olishning ilmiy hamda texnologik asoslari tahlil qilindi. Adabiyotlar ko‘rsatishicha, bunday chiqindilar uglerodli, alumosilikatli va metall-oksidli fazalarni bir vaqtning o‘zida saqlaydi, shu bois ular arzon va funksional adsorbentlar uchun istiqbolli ikkilamchi xomashyo hisoblanadi [1–5, 7]. Maqolada xomashyoni tayyorlash, piroliz yoki gidrotermal ishlov, kimyoviy aktivatsiya, kompozitlash, granulyatsiya va fizik-kimyoviy tavsiflash bosqichlarini o‘z ichiga olgan texnologik sxema taklif etildi. Adsorbsion mexanizmlar sifatida ion almashinish, elektrostatik tortishish, sirt komplekslanishi, g‘ovaklarda ushlanish va gidrofob o‘zaro ta’sirlar ko‘rib chiqildi. RFCC adsorbenti uchun 120 mg/g Cu(II) sig‘im, SFCC-A materiali uchun 180,5 mg/g Co²⁺ sig‘im va neft shlami asosidagi biochar uchun 229 mg/g adsorbsion natijalar qayd etilgani tahlil qilindi [2–4]. Olingan umumlashmalar neft sanoati chiqindilarini ekologik muammo emas, balki suv va gaz oqimlarini tozalash uchun qiymatli sorbent xomashyosi sifatida ko‘rish zarurligini ko‘rsatadi.


Adabiyotlar

  1. Liu G., Li Y., Hou J., Wang Y., Lin D. A review on the industrial waste based adsorbents for the removal of pollutants from water: Modification methods and adsorption study // Resources, Environment and Sustainability. 2025. Vol. 19. Art. 100183.
  2. Chen Y.-C., Yang W.-X. et al. Recycling of a spent residue-fluid-catalytic cracking catalyst into an adsorbent for the removal of copper(II) ions from wastewater // Journal of Environmental Chemical Engineering. 2024. Vol. 12. Art. 114566. DOI: 10.1016/j.jece.2024.114566.
  3. Wang B. et al. Mild activation of spent fluid catalytic cracking (FCC) catalysts for the pilot synthesis of zeolite A with commercial quality and excellent Co2+ removal ability // Chemical Engineering Journal. 2024.
  4. Chen S., Zhang L., Shen Z., Sun Y.-k. Co-pyrolysis of oily sludge and wheat straw to prepare oilfield produced water biochar adsorbent // Desalination and Water Treatment. 2025. Vol. 323. Art. 101344. DOI: 10.1016/j.dwt.2025.101344.
  5. Zhao L. et al. Recovery technology of spent hydrogenation catalysts – A review // Science of the Total Environment. 2024.
  6. Mao L. et al. Adsorption Potential and Mechanism of Sludge-Based Activated Carbon Modified with Fly Ash for Removal of Heavy Metals // Sustainability. 2024. Vol. 16(7). Art. 2972.
  7. Hui K., Tang J., Lu H., Xi B., Qu C., Li J. Status and prospect of oil recovery from oily sludge: A review // Arabian Journal of Chemistry. 2020. Vol. 13(8). P. 6523–6543. DOI: 10.1016/j.arabjc.2020.06.009.
  8. Fouda-Mbanga B.G. et al. Advantages of the reuse of spent adsorbents and potential applications in environmental remediation: A review // Green Analytical Chemistry. 2024.