IRRIGATSIYA KANALLARI O‘ZANIDA YUZAGA KELADIGAN DEFORMATSION JARAYONLARGA TA’SIR ETUVCHI OMILLAR.
Safarova M. A., Yuldosheva U. T., Urisheva D. B. & Raimova N. J.
Annotatsiya
Mazkur maqolada irrigatsiya kanallari o‘zanida yuzaga keladigan deformatsion jarayonlarning shakllanishi va rivojlanishiga ta’sir etuvchi asosiy omillar kompleks tarzda tahlil qilinadi. Tadqiqot jarayonida gidravlik, geologik, geomorfologik va texnogen omillarning o‘zaro ta’siri o‘rganilib, ularning kanal o‘zanining barqarorligiga ko‘rsatadigan ta’siri ilmiy asosda baholanadi. Xususan, suv oqimining tezligi va sarfi, oqim rejimi, grunt tarkibi, zarrachalar granulometrik tarkibi, qirg‘oq mustahkamligi hamda ekspluatatsiya sharoitlari deformatsion jarayonlarning asosiy sababchilari sifatida ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, maqolada eroziya, cho‘kindi to‘planishi (akkumulyatsiya), o‘zan kengayishi va chuqurlashuvi kabi jarayonlarning mexanizmlari ochib beriladi. Olingan natijalar asosida irrigatsiya kanallarini loyihalash va ekspluatatsiya qilishda o‘zan deformatsiyasini kamaytirish bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqiladi. Tadqiqot natijalari suv xo‘jaligi tizimlarining samaradorligini oshirish, suv yo‘qotishlarini kamaytirish va gidrotexnika inshootlarining uzoq muddatli barqarorligini ta’minlashda muhim ahamiyat kasb etadi.
Adabiyotlar
- Chow V.T. Open Channel Hydraulics. – New York: McGraw-Hill, 1959. – 680 p.
- Henderson F.M. Open Channel Flow. – New York: Macmillan, 1966. – 522 p.
- Raudkivi A.J. Loose Boundary Hydraulics. – Oxford: Pergamon Press, 1976. – 397 p.
- Graf W.H. Hydraulics of Sediment Transport. – New York: McGraw-Hill, 1971. – 513 p.
- Julien P.Y. Erosion and Sedimentation. – Cambridge: Cambridge University Press, 2010. – 371 p.
- Simons D.B., Sentürk F. Sediment Transport Technology. – Fort Collins: Water Resources Publications, 1992. – 807 p.
- Vanoni V.A. (ed.). Sedimentation Engineering. – New York: ASCE, 2006. – 418 p.
- Knighton D. Fluvial Forms and Processes. – London: Arnold, 1998. – 383 p.
- Mirtskhulava Ts.E. Ravnovesie rusel rek i kanalov. – Moscow: Kolos, 1988. – 304 s.
- Shterenlikht D.V. Gidravlika. – Moscow: Energoatomizdat, 1991. – 368 s.
- Abdurahmonov A., Xolmatov B. Gidrotexnika inshootlari. – Toshkent: O‘qituvchi, 2012. – 256 b.
- Qodirov O.Q. Gidravlika asoslari. – Toshkent: Fan, 2005. – 320 b.
- Karimov Sh.M. Sug‘orish tizimlari va ularning ekspluatatsiyasi. – Toshkent: Mehnat, 2018. – 280 b.
- O‘zbekiston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi. Sug‘orish tizimlaridan foydalanish qoidalari. – Toshkent, 2020.
- СНиП 2.06.03-85. Мелиоративные системы и сооружения. – Москва, 1986.