TOSHKENT HAVOSINING PM2.5 VA PM10 ZARRACHALARI BILAN IFLOSLANISHI: DINAMIK TAHLIL
Uzakov Z. Z., Rahmatova G. R. & Baxriddinova R. S.
Annotatsiya
Ushbu maqolada Toshkent shahrida atmosfera havosining PM2.5 va PM10 zarrachalari bilan ifloslanish darajasi 2019–2023-yillar oralig‘ida statistik tahlil asosida o‘rganildi. Ushbu davr davomida ifloslanish dinamikasi, o‘rtacha qiymatlar, o‘sish sur’atlari va tendensiyalar aniqlanib, PM2.5 va PM10 darajalarining urbanizatsiya, transport va sanoat faoliyati bilan bog‘liqligi ilmiy asoslandi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, havo sifati va aholi salomatligini yaxshilashga qaratilgan kompleks chora-tadbirlar taklif etildi, jumladan: ekologik transport, sanoat filtr tizimlari, yashil hududlarni kengaytirish va monitoring tizimlarini kuchaytirish.
Adabiyotlar
- Pope, C. A., & Dockery, D. W. (2006). Health effects of fine particulate air pollution: Lines that connect. Journal of the Air & Waste Management Association, 56(6), 709–742. https://doi.org/10.1080/10473289.2006.10464485
- World Health Organization (WHO). (2021). WHO global air quality guidelines: Particulate matter (PM2.5 and PM10), ozone, nitrogen dioxide, sulfur dioxide and carbon monoxide. Geneva: WHO. https://www.who.int/publications/i/item/9789240034228
- European Environment Agency (EEA). (2020). Air quality in Europe — 2020 report. Luxembourg: Publications Office of the European Union. https://www.eea.europa.eu/publications/air-quality-in-europe-2020
- Chen, H., Goldberg, M. S., & Villeneuve, P. J. (2018). Long-term exposure to PM2.5 and incidence of cardiovascular diseases in Europe and Asia. Environmental Health Perspectives, 126(5), 057005. https://doi.org/10.1289/EHP2249
- Li, T., Zhou, Y., Zhang, X., et al. (2019). Urbanization and air quality: Evidence from major Chinese cities. Science of the Total Environment, 657, 1212–1220. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2018.12.305
- Kumar, P., & Gulia, S. (2019). Air pollution and urbanization: Evidence from Indian cities. Environmental Monitoring and Assessment, 191, 321. https://doi.org/10.1007/s10661-019-7427-0
- Brook, R. D., Rajagopalan, S., Pope, C. A., et al. (2010). Particulate matter air pollution and cardiovascular disease: An update to the scientific statement from the American Heart Association. Circulation, 121(21), 2331–2378. https://doi.org/10.1161/CIR.0b013e3181dbece1
- Lelieveld, J., Evans, J. S., Fnais, M., Giannadaki, D., & Pozzer, A. (2015). The contribution of outdoor air pollution sources to premature mortality on a global scale. Nature, 525, 367–371. https://doi.org/10.1038/nature15371
- Shah, A. S. V., Lee, K. K., McAllister, D. A., et al. (2013). Global association of air pollution and heart failure: A systematic review and meta-analysis. Lancet, 382(9897), 1039–1048. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(13)60898-3
- IQAir. (2023). Air quality report: Tashkent, Uzbekistan. https://www.iqair.com/uzbekistan/tashkent
- Lestari P. M., Du W., Domene E. Air Quality Impact Analysis of Traffic Emissions in Metropolitan Areas //RESWARA: Jurnal Riset Ilmu Teknik. – 2024. – Т. 2. – №. 4. – С. 143-150.
- https://kun.uz/en/news/2024/02/13/air-pollution-in-tashkent-exceeds-who-norms-by-16-times
- https://data.who.int/indicators/i/87345F3/F810947
- https://gov.uz/en/eco/news/view/23971
- https://www.worldbank.org/en/country/uzbekistan/publication/air-quality-assessment-for-tashkent