GTL TEXNOLOGIYASIDA HOSIL BO‘LADIGAN UNCONVERTED OIL FRAKSIYASINING TARKIBI VA UNI QAYTA ISHLASH TEXNOLOGIYALARINING ZAMONAVIY HOLATI

Savriyev M. S., Do‘stov H. B. & Tilloyev L. I.


Annotatsiya

So‘nggi yillarda tabiiy gazni chuqur qayta ishlash orqali yuqori sifatli suyuq yoqilg‘ilar ishlab chiqarish energetika sanoatining muhim yo‘nalishiga aylandi. Shunday istiqbolli jarayonlardan biri Gas-to-Liquids (GTL) texnologiyasi bo‘lib, u tabiiy gazdan sintetik suyuq uglevodorod mahsulotlarini olish imkonini beradi. Ushbu texnologiyada Fischer–Tropsch sintezi natijasida og‘ir parafinli uglevodorodlar (wax) hosil bo‘ladi va ular keyinchalik gidrokreking jarayonida qayta ishlanadi. Biroq barcha og‘ir uglevodorodlar to‘liq konversiyaga uchramaydi va natijada Unconverted Oil (UCO) deb ataluvchi og‘ir fraksiya hosil bo‘ladi. Mazkur tadqiqotda GTL jarayonida hosil bo‘ladigan UCO fraksiyasining tarkibi, fizik-kimyoviy xossalari hamda uni qayta ishlash texnologiyalarining zamonaviy holati o‘rganildi. GC-MS, FTIR, element tahlili va distillatsiya metodlari yordamida o‘tkazilgan tahlillar UCO fraksiyasi asosan uzun zanjirli parafin uglevodorodlardan tashkil topganligini ko‘rsatdi. Fraksiyada C20–C40 diapazondagi uglevodorodlar ustunligi aniqlanib, parafinlar ulushi 70–85 % ni tashkil etishi qayd etildi. Tadqiqot natijalari UCO fraksiyasini qayta ishlashda gidrokreking jarayoni eng samarali usullardan biri ekanligini hamda undan sintetik dizel yoqilg‘ilari, bazaviy moylar va kimyo sanoati uchun xomashyo olish mumkinligini ko‘rsatdi.


Adabiyotlar

  1. Aloydinov, S. J. O. G. L., & Tilloyev, L. I. (2020). KICHIK ISHLAB CHIQARISH HAJMIDAGI GTL TEXNOLOGIYASINI QO‘LLASHNING AFZALLIKLARI. Science and Education, 1(9), 185-192.
  2. Speight, J. G. (2014). Neft kimyosi va texnologiyasi. (5-nashr). CRC Press.
  3. Velocys. (Yil). Fischer-Tropsch texnologiyasi tushuntirildi . Velocys Ltd.
  4. Milliy fanlar, muhandislik va tibbiyot akademiyalari. (Yil). Ko‘mir va biomassaning termokimyoviy konversiyasi. . Milliy akademiyalar nashriyoti.
  5. Fratczak, J. (Yil). Og‘ir Fischer-Tropsch mumini gidrokreking qilish.
  6. Xing, T. va boshqalar. (Yil). Fischer-Tropsch mumi va og‘ir vakuumli gaz moyining gidrokrekingi.
  7. Ayala-Cortes, A. (Yil). Fischer-Tropsch mumlarini transport yoqilg‘isiga aylantirish.
  8. Regali, F. (Yil). Fischer-Tropsch mumining gidrokonversiyasi.
  9. Tomasek, S. (Yil). Fischer-Tropsch kerosin aralashmalarini gidrokreking qilish.
  10. Muallif(lar). (Yil). Fischer-Tropsch mumidan baz moylarini ishlab chiqarish.
  11. de Klerk, A. (2011). Fisher-Tropschni qayta ishlash . Wiley-VCH.
  12. Dry, M. E. (2002). Fischer-Tropsch jarayoni: 1950–2000. Catalysis Today, 71 (3–4), 227–241. https://doi.org/10.1016/S0920-5861(01)00453-9
  13. Steinberg, A., & Dry, M. (2004). Fischer-Tropsch texnologiyasi . Elsevier.
  14. Niessen, W. (2001). CuCRC nashriyoti.
  15. Smith, B. C. (2011). Infraqizil spektral talqin: Tizimli yondashuv . CRC Press.
  16. ASTM International. (Yil). ASTM D5291: Elementar tahlil uchun standart sinov usuli .
  17. ASTM International. (Yil). ASTM D86: Neft mahsulotlarini distillash uchun standart sinov usuli .
  18. Gary, J. H., Handwerk, G. E., & Kaiser, M. J. (2007). Neftni qayta ishlash: Texnologiya va iqtisodiyot (5-nashr). CRC Press.
  19. Ancheyta, J. (2011). Neftni qayta ishlash uchun katalitik reaktorlarni modellashtirish va simulyatsiya qilish . John Wiley & Sons.
  20. Ancheyta, J., & Speight, J. G. (2007). Og‘ir moylar va qoldiqlarni gidro-qayta ishlash . CRC Press.