GTL TEXNOLOGIYASI ASOSIDA OLINGAN SINTETIK DIZEL YOQILG‘ISI TARKIBIDAGI IKKI HALQALI AROMATIK BIRIKMALARNING YOQILG‘I SIFAT KO‘RSATKICHLARIGA TA’SIRI VA ULARNI BOSHQARISH USULLARI

Muxiddinov J. J. & Tilloyev L. I.


Annotatsiya

So‘nggi yillarda muqobil yoqilg‘i turlariga bo‘lgan talabning ortishi sintetik yoqilg‘ilar ishlab chiqarish texnologiyalarining rivojlanishiga turtki bermoqda. Gas-to-Liquids (GTL) texnologiyasi asosida olingan sintetik dizel yoqilg‘ilari yuqori ekologik tozaligi va yaxshi yonish xususiyatlari bilan ajralib turadi. Biroq yoqilg‘i tarkibidagi aromatik uglevodorodlar, ayniqsa ikki halqali aromatik birikmalar yoqilg‘ining ekspluatatsion xossalariga sezilarli ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Ushbu maqolada GTL texnologiyasi asosida olingan sintetik dizel fraksiyasi tarkibidagi ikki halqali aromatik birikmalarning yoqilg‘ining asosiy fizik-kimyoviy ko‘rsatkichlariga ta’siri o‘rganildi. Tadqiqot natijalari aromatik uglevodorodlar miqdorining ortishi yoqilg‘ining zichligi va qovushqoqligini oshirishi, biroq setan sonini kamaytirishini ko‘rsatdi. Shuningdek aromatik birikmalar miqdorining ortishi yonish jarayonida zararli emissiyalar hosil bo‘lishiga ham ta’sir qilishi aniqlangan. Olingan natijalar sintetik dizel yoqilg‘isini ishlab chiqarish jarayonida aromatik uglevodorodlar miqdorini nazorat qilish muhimligini ko‘rsatadi.


Adabiyotlar

  1. Speight J.G. The Chemistry and Technology of Petroleum. CRC Press, 2014.
  2. Gary J.H., Handwerk G.E., Kaiser M.J. Petroleum Refining: Technology and Economics. CRC Press, 2007.
  3. Dry M.E. The Fischer–Tropsch Process. Catalysis Today, 2002.
  4. de Klerk A. Fischer–Tropsch Refining. Wiley-VCH, 2011.
  5. Heywood J.B. Internal Combustion Engine Fundamentals. McGraw-Hill, 1988.
  6. Xing T. et al. Hydrocracking of Fischer–Tropsch Wax and Heavy Vacuum Gas Oil. Fuel Processing Technology, 2009.
  7. DieselNet. Diesel Fuel Properties and Composition.
  8. Al-Mohammadi B. Diesel Surrogate Fuel Development and Properties.
  9. Yilmaz N. Comparative Assessment of Polycyclic Aromatic Hydrocarbons in Diesel Fuels. Energies, 2022.
  10. Qian Y. Effects of Aromatic Compounds on Diesel Fuel Properties. Applied Thermal Engineering.