MAHALLIY ALYUMINOSILIKAT XOMASHYOLARINI KISLOTA BILAN PARCHALASH ORQALI ALYUMINIY OKSIDINING OLINISHSH JARAYONINI O‘RGANISH

Olimjanov I. A. & Kenjayev M. E.


Annotatsiya

Mahalliy alyuminosilikat xomashyolar alyuminiy tuzlari, koagulyantlar va alyuminiy oksid (Al₂O₃) ishlab chiqarishda istiqbolli alternativ manba hisoblanadi. Mazkur ishda kaolin tipidagi xomashyoni termik faollashtirish va keyinchalik kislota bilan parchalash asosidagi texnologik yo‘l o‘rganildi; asosiy e’tibor “Chilpig‘ tog‘” kaolinlaridan alyuminiy nitrat eritmalarini olish uchun nitrat kislotali yuvishga qaratildi. Natijalar alyuminiy silikatlarni xlorid kislota bilan yuvib alyuminiy xlorid/polixlorid koagulyantlar olish yo‘nalishi bilan ham bog‘lab tahlil qilindi. Kuydirish (faollashtirish) bosqichining ahamiyati Angren kaolinlari bo‘yicha olib borilgan tadqiqotlar hamda suvsizlantrilgan kaolinning turli kislotalarda yuvilish kinetikasi haqidagi klassik ma’lumotlar bilan asoslandi. Adabiyotlar bo‘yicha taqqoslashda kaolindan alyuminiy ajratib olishning gidrometallurgik usullari, suvsizlantrilgan aluminniy oksidli chiqindilarni HCl bilan yuvish va past navli alyuminiy rudalarini kislota bilan parchalashdagi mineralogik omillar keltirildi. Umumiy tendensiya sifatida alyuminiy ajralishi dastlab tez ortib, keyinchalik sekinlashib to‘yinish holatiga yaqinlashishi jarayonning amaliy parametrlarini tanlashga asos bo‘ldi.


Adabiyotlar

  1. I.A. Olimjanov, M. Kenjayev, and E.D. Eminov, “Researching on the process of obtaining aluminum nitrate solutions from kaolins of the Chilpig‘ tog‘ deposit,” Educational Research in Universal Sciences, vol. 3, no. 6, pp. 175–180, 2024. doi: 10.5281/zenodo.11254317. Available:
  2. I.A. Olimjanov and M.E. Kenjayev, “Study of hydrochloric acid leaching of Uzbek aluminosilicates for aluminum chloride and polychloride production,” 2025. Available:
  3. M.E. Kenjayev, X.Ch. Mirzakulov, and M.Sh. Islamova, “Issledovanie vliyaniya protsessa prokalki na izvlechenie okisi alyuminiya iz Angrenskikh kaolinov,” Universum: Tekhnicheskie nauki, no. 4(37), 2017. Available:
  4. K. Kyriakogona, I. Giannopoulou, and D. Panias, “Extraction of Aluminium from Kaolin: A Comparative Study of Hydrometallurgical Processes,” in Proc. MCM’17, Rome, Italy, 2017. doi: 10.11159/mmme17.133. Available:
  5. F. Cheng, L. Cui, J.D. Miller, and X. Wang, “Aluminum Leaching from Calcined Coal Waste Using Hydrochloric Acid Solution,” Mineral Processing and Extractive Metallurgy Review, vol. 33, no. 6, pp. 391–403, 2012. doi: 10.1080/08827508.2011.601700. Available:
  6. A.G. Suss, A.A. Damaskin, A.S. Senyuta, A.V. Panov, and A.A. Smirnov, “The influence of the mineral composition of low-grade aluminum ores on aluminium extraction by acid leaching,” in Light Metals 2014. Cham: Springer, 2014. doi: 10.1007/978-3-319-48144-9_18. Available:
  7. Y. Jiang, H. Xie, L. Huang, and S. He, “A novel technology study of separation silicon from a high silicon bauxite by direct flotation,” Advanced Materials Research, vols. 524–527, pp. 924–929, 2012. doi: 10.4028/www.scientific.net/AMR.524-527.924. Available:
  8. S.F. Hulbert and D.E. Huff, “Kinetics of alumina removal from a calcined kaolin with nitric, sulphuric and hydrochloric acids,” Clay Minerals, vol. 8, no. 3, pp. 337–345, 1970. doi: 10.1180/claymin.1970.008.3.11. Available:
  9. Olimjonov I.A., Kenjayev M.E., Nabiev U.I. Izuchenie protsessa polucheniya oksida alyuminiya razlozheniem kaolinovykh glin Angrenskogo mestorojdeniya pod vozdeystviem temperatury. Materialy mezhdunarodnoy nauchno-prakticheskoy konferentsii, Toshkent, 2017, 89–94-s.
  10. Olimjonov I.A., Nabiev U.I., Kenjayev M.E. Mahalliy alyuminiyli xomashyolarni kislotali parchalab alyuminiy oksidi olish jarayonini o‘rganish. Toshkent kimyo-texnologiya instituti ilmiy ishlari, 2017, 45–52-b.
  11. Olimjonov I.A., Nabiev U.I., Kenjayev M.E. Angren koni kaolinli gillardan alyuminiy oksidi olish jarayonini tadqiq etish. Respublika ilmiy-amaliy konferensiya materiallari, Toshkent, 2018, 112–116-b